Türkiye’de birbirine karıştırılan üç ayrı asgari vergi var. Yurt içi asgari kurumlar vergisi her kuruma uygulanır ve oranı %10’dur. Yerel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi ile küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi ise yalnızca konsolide hasılatı 750 milyon avroyu aşan çok uluslu grupların üyelerini ilgilendirir ve asgari oran %15’tir.
Bu sayfa kapsamın nasıl belirlendiğini, efektif vergi oranının hesabını, varlığa dayalı gelir istisnasını, güvenli liman uygulamalarını, Türkiye’deki teşviklerle etkileşimi ve beyan takvimini ele alıyor.
Karıştırılan Üç Vergi
| Vergi | Oran | Kime uygulanır | Ne zamandan beri |
|---|---|---|---|
| Yurt içi asgari kurumlar vergisi | %10 | Bütün kurumlar vergisi mükellefleri | 2025 kazançları |
| Yerel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi | %15 | Kapsamdaki grupların Türkiye’deki üyeleri | 2024 hesap dönemi |
| Küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi | %15 | Kapsamdaki grupların Türkiye’deki ana ve ara ana işletmeleri | 2024 hesap dönemi |
KVK 32/C kapsamındaki yurt içi asgari kurumlar vergisi, hesaplanan verginin indirim ve istisnalar öncesi kazancın %10’undan az olamayacağını söyler ve büyüklükten bağımsız olarak her kuruma uygulanır. Çok uluslu grup üyesi olmak şart değildir.
Asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi ise OECD’nin küresel asgari vergi kurallarının Türk hukukundaki karşılığıdır, yalnızca eşiği aşan gruplara uygulanır ve hesaplaması tamamen farklı bir yöntemle, ülke bazında yapılır. İki düzenleme birbirinin yerine geçmez; kapsamdaki bir şirket ikisine birden tabidir.
Kapsam: 750 Milyon Avro Testi
- Nihai ana işletmenin konsolide finansal tablosundaki yıllık hasılata bakılır
- Raporlanan dönemden önceki dört hesap döneminin en az ikisinde eşiğin aşılması aranır
- Eşik 750 milyon avronun Türk lirası karşılığıdır; idare çevrim kurlarını ayrıca yayımlar
- Test grup düzeyinde yapılır; Türkiye’deki iştirakin büyüklüğü belirleyici değildir
- Kapsam dışı tutulan işletmelerin hasılatı da hasılat testinde dikkate alınır
- Kamu kuruluşları, uluslararası kuruluşlar, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve emeklilik fonları muaf tutulmuştur
- Muafiyet, grubun eşik testinden çıkarılması anlamına gelmez
- Özel hesap dönemi uygulayanlarda vergilendirme dönemi özel hesap dönemidir
Eşik, Türkiye’deki iştirakin değil grubun konsolide hasılatı üzerinden ölçülür. Yabancı sermayeli küçük bir Türk iştiraki, grubunun büyüklüğü nedeniyle kapsama girer ve kendi başına vergi doğmasa bile beyan ve bildirim yükümlülüğü taşır.
2024 raporlama yılında verilen yerel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi beyannamelerinin önemli bir kısmı, beyana konu vergi oluşmadığı hâlde verilmiştir. Yükümlülüğün vergiden değil kapsamdan doğduğunu görmek, bu uygulamada ilk adımdır.
Vergi Nasıl Hesaplanır?
| Adım | İşlem |
|---|---|
| 1. Ülkesel bazlı kazanç | Ülkedeki bağlı işletmelerin düzeltilmiş kazanç ve zararları toplanır |
| 2. Düzeltilmiş kapsanan vergiler | Cari dönem vergi gideri, ertelenmiş vergi düzeltmeleriyle birlikte belirlenir |
| 3. Efektif vergi oranı | Kapsanan vergiler, ülkesel bazlı kazanca bölünür |
| 4. Tamamlayıcı vergi oranı | %15 ile efektif oran arasındaki fark |
| 5. Matrah | Ülkesel kazançtan varlığa dayalı gelir istisnası düşülür |
| 6. Vergi | Tamamlayıcı oran matraha uygulanır; nitelikli yerel ATV mahsup edilir |
Hesaplama şirket bazında değil ülke bazında yapılır. Türkiye’deki birden fazla grup şirketinin kazançları ve vergileri birleştirilir; biri yüksek, diğeri düşük vergilenmiş olsa dahi sonuç tek bir efektif oran üzerinden çıkar.
Varlığa Dayalı Gelir İstisnası
Matrahtan, ülkedeki fiilî faaliyetin büyüklüğüne bağlı bir tutar düşülür: çalışanların yıllık brüt ücretlerinin belirli bir oranı ile maddi duran varlıkların net defter değerinin belirli bir oranı.
Kalıcı oranlar
- Brüt ücretler
- %5
- Maddi duran varlıklar
- Net defter değerinin %5’i
- Etkisi
- Fiilî faaliyeti olan ülkede matrahı daraltır
Geçiş dönemi
- Başlangıç
- Oranlar kalıcı seviyenin üzerindedir
- Azalış
- Her hesap dönemi ücretlerde 0,8, varlıklarda 0,4 puan
- Sonuç
- Kademeli olarak %5 ve %5 seviyesine iner
Bu istisna, düzenlemenin yalın bir oran karşılaştırması olmadığını gösterir: aynı efektif vergi oranına sahip iki ülkeden, üretim tesisi ve çalışanı olan ülkede doğan tamamlayıcı vergi daha düşüktür.
Güvenli Liman Uygulamaları
Nitelikli ülke bazlı rapora dayanan basitleştirilmiş testlerden biri geçilirse, o ülke için tamamlayıcı vergi sıfır kabul edilir. Uygulama geçiş dönemiyle sınırlıdır ve 30 Haziran 2028’den sonra sona eren hesap dönemlerinde kullanılamaz.
Ülkedeki ortalama hasılat ve ortalama kazanç belirlenen eşiklerin altındaysa tamamlayıcı vergi sıfır kabul edilir. Ortalama, cari dönem ile önceki iki hesap dönemi birlikte alınarak hesaplanır.
Bir ülkenin yerel asgari tamamlayıcı vergisi OECD standartlarını sağlıyorsa, diğer ülkeler o ülke için ikinci kez tamamlayıcı vergi talep etmez. Vergileme hakkı öncelikle kazancın doğduğu ülkede kalır.
Geçiş dönemi güvenli limanından yararlanmak, kabul görmüş muhasebe standartlarına göre hazırlanmış ve beyan edilmiş ülke bazlı rapor verisine sahip olmayı gerektirir. Veri yoksa basitleştirme de yoktur.
Türkiye’deki Teşviklerle Etkileşim
Serbest bölge kazanç istisnası, teknoloji geliştirme bölgesi istisnası, indirimli kurumlar vergisi ve Ar-Ge indirimi, Türkiye’de ödenen vergiyi azaltarak ülkesel efektif vergi oranını %15’in altına indirebilir. Bu durumda aradaki fark tamamlayıcı vergi olarak doğar.
Türkiye yerel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisini uyguladığı için bu fark, kural olarak yurt dışında değil Türkiye’de tahsil edilir. Kapsamdaki bir grup için teşvikin fiilî değeri, efektif oranı %15’in altına indirmeyen kısmıyla sınırlı kalır; varlığa dayalı gelir istisnası bu sınırı bir ölçüde genişletir.
- Teşvik başvurusu öncesinde grubun kapsama girip girmediği tespit edilmelidir
- Kapsamdaki grupta teşvikin net getirisi, tamamlayıcı vergi sonrası hesaplanmalıdır
- Çalışan sayısı ve maddi duran varlık yatırımı, varlığa dayalı istisnayı büyütür
- Yurt içi asgari kurumlar vergisi zaten ayrı bir taban oluşturur; iki taban birlikte değerlendirilir
- Ertelenmiş vergi düzeltmeleri efektif oranı beklenenden farklı gösterebilir
- Hesaplama ülke bazlı olduğundan grubun Türkiye’deki tüm şirketleri birlikte ele alınır
- Geçiş dönemi güvenli limanı, ilk yıllarda hesaplamayı erteleyebilir ancak kalıcı değildir
- Yatırım kararının modellenmesi teşvik belgesi alınmadan önce yapılmalıdır
Beyan ve Süreler
| Yükümlülük | Süre | Not |
|---|---|---|
| Yerel ATV beyannamesi | Hesap dönemini izleyen 12. ayın sonu | Takvim yılında 31 Aralık |
| Küresel ATV beyannamesi | Hesap dönemini izleyen 15. ayın son günü | Vergi aynı sürede ödenir |
| Küresel ATV bilgi beyannamesi | Beyannamenin ekinde | Zorunludur |
| Bildirim formu | Beyan dönemi içinde | Mükellef olmayan grup üyeleri için |
| 2024 hesap dönemi, küresel ATV | 18. ayın sonu | Geçici 17. madde; 30 Haziran 2026 |
| 2024 hesap dönemi, yerel ATV | 28 Ocak 2026 | Süre idarece birkaç kez uzatıldı |
2025 hesap dönemi için takvim yılı uygulayan mükelleflerde yerel ATV beyannamesi 31 Aralık 2026’da, küresel ATV beyannamesi 31 Mart 2027’de verilir. Beyannameler ve bilgi beyannamesi e-Beyan sistemi üzerinden gönderilir.
2025 yılında Amerika Birleşik Devletleri, merkezi kendi ülkesinde bulunan çok uluslu şirketler bakımından küresel asgari verginin uygulanmaması yönünde bir yaklaşım açıkladı. Bu gelişme kuralların işleyişi bakımından tartışma yarattı ve sürecin nasıl şekilleneceğini uluslararası müzakereler belirleyecek.
Türkiye bakımından düzenleme yürürlüktedir ve beyan yükümlülükleri işlemektedir. Grup merkezinin bulunduğu ülkedeki gelişmeler, Türkiye’deki beyan yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Sık Yapılan Hatalar
- Yurt içi asgari kurumlar vergisiyle karıştırmak. Biri %10 ve herkese, diğeri %15 ve yalnızca kapsamdaki gruplara uygulanır.
- Türkiye’deki şirket küçük diye kapsam dışı saymak. Eşik grubun konsolide hasılatı üzerinden ölçülür.
- Vergi çıkmayınca beyanname vermemek. Yükümlülük vergiden değil kapsamdan doğar.
- Hesabı şirket bazında yapmak. Efektif oran ülke bazında, tüm grup şirketleri birleştirilerek bulunur.
- Varlığa dayalı gelir istisnasını atlamak. Ücret ve maddi duran varlık tutarları matrahı belirgin şekilde daraltır.
- Geçiş dönemi güvenli limanını kalıcı sanmak. Uygulama 2026 hesap dönemiyle sınırlıdır.
- Ülke bazlı rapor verisi olmadan güvenli limana güvenmek. Nitelikli veri yoksa basitleştirme kullanılamaz.
- Teşvik kararını tamamlayıcı vergiyi hesaba katmadan vermek. Kapsamdaki grupta teşvikin net getirisi düşebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisi kime uygulanır?
Yurt içi asgari kurumlar vergisiyle aynı şey mi?
Yerel ve küresel asgari tamamlayıcı vergi arasındaki fark nedir?
Efektif vergi oranı nasıl hesaplanır?
Varlığa dayalı gelir istisnası nedir?
Serbest bölge ve teknopark istisnaları etkilenir mi?
Vergi çıkmasa da beyanname verilmeli mi?
Beyan süreleri nedir?
Ozbek CPA olarak çok uluslu grupların Türkiye’deki iştiraklerine bu alanda destek veriyoruz: kapsam testinin yapılması, ülkesel efektif vergi oranının hesaplanması, varlığa dayalı gelir istisnasının belirlenmesi, güvenli liman testlerinin değerlendirilmesi, teşviklerin tamamlayıcı vergi sonrası net getirisinin modellenmesi ve beyanname ile bildirim süreçlerinin yürütülmesi. Ayrıca Türkiye’de vergi oranları sayfamıza bakabilirsiniz. Bize ulaşın.
