Türk şirketinin karşılaştığı asıl soru, uluslararası standartların mı yoksa Türkiye standartlarının mı uygulanacağı değildir — ikisi aynı metindir. Soru, şirket denetim kapsamına girdiğinde üç raporlama çerçevesinden hangisinin uygulanacağı ve ortaya çıkan tabloların, yanında tutulmaya devam edecek vergi defterlerinden ne kadar ayrışacağıdır.
Bu sayfa üç çerçeveyi ve kimin hangisini uyguladığını, en büyük mutabakat farklarını doğuran vergi esasından ayrışmaları, şu anda yürürlükte olan enflasyon muhasebesi ayrışmasını ve ilk uygulamanın neleri gerektirdiğini ele alıyor.
Üç Çerçeve
| Çerçeve | Kimler uygular | Niteliği |
|---|---|---|
| Türkiye Finansal Raporlama Standartları | Kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar, uygulaması zorunlu tutulanlar ve ihtiyari olarak tercih edenler — tipik olarak yabancı ana şirketin uluslararası standartlara göre konsolide ettiği hâllerde | Tam set; içerik olarak uluslararası standartlarla aynı |
| Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Finansal Raporlama Standardı | Denetim kapsamında olup tam seti uygulaması zorunlu olmayan şirketler | Tek ve kendi içinde bütün bir standart, belirgin şekilde daha basit; denetlenen Türk şirketlerinin çoğunun kullandığı çerçeve |
| Küçük ve Mikro İşletmeler için Finansal Raporlama Standardı | Denetim kapsamı dışında olup çerçeve esasına göre raporlamayı tercih eden ya da bununla yükümlü olan işletmeler | Daha da sadeleştirilmiş; küçük ölçekli işletmelere yönelik |
| Vergi esaslı yasal defterler | Her şirket, her zaman | Vergi mevzuatına göre tutulur; beyannamenin dayanağıdır, denetim görüşünün değil |
Türkiye standartları, Kurum’un uluslararası standartlardan yaptığı çeviridir. Aynı muhasebeleştirme ve ölçüm hükümlerini taşır; birine göre hazırlanan bir tablo seti diğerine göre de hazırlanmış olur. İkisinin “biri yerel koşullara uyarlandığı için” farklı olduğunu söylemek doğru değildir ve şirketleri var olmayan farkları aramaya yönlendirir.
Gerçek sonuç doğuran seçim, tam set ile Büyük ve Orta Boy İşletmeler standardı arasındadır. Bu seçim; neyin gerçeğe uygun değerle ölçüleceğini, ertelenmiş verginin muhasebeleştirilip muhasebeleştirilmeyeceğini, kiralamaların nasıl ele alınacağını ve ne kadar dipnot gerekeceğini belirler — dolayısıyla ilk denetimli yılın maliyetini de.
Tam Set mi, Sadeleştirilmiş Standart mı?
Tam set
- Kapsam
- Standartların ve yorumların tamamı
- Ertelenmiş vergi
- Muhasebeleştirilir
- Kiralamalar
- Bilançoya alınır
- Gerçeğe uygun değer
- Daha geniş bir alanda aranır
- Dipnotlar
- Kapsamlı
- Ne zaman seçilir
- Zorunluysa ya da grup bu esasa göre konsolide ediyorsa
Büyük ve orta boy işletmeler standardı
- Kapsam
- Kendi içinde bütün tek bir standart
- Ertelenmiş vergi
- Muhasebeleştirme alanı daha dar
- Kiralamalar
- Daha basit ele alınır
- Gerçeğe uygun değer
- Maliyet esası daha yaygın
- Dipnotlar
- Belirgin şekilde azaltılmış
- Ne zaman seçilir
- Denetim kapsamında olup zorunluluk ya da grup ihtiyacı yoksa
Yabancı ana şirket Türk iştirakini uluslararası standartlara göre konsolide ediyorsa, tam seti yerelde uygulamak genellikle sadeleştirilmiş bir yerel raporlamanın üzerine ayrıca grup raporlama paketi tutmaktan toplamda daha ucuza gelir. Böyle bir ana şirket yoksa sadeleştirilmiş standart neredeyse her zaman doğru cevaptır; tam seti varsayılan olarak seçmek okuyucusu olmayan bir maliyet ekler.
Çerçeve Vergi Defterlerinden Nerede Ayrışır?
Denetim kapsamına girmek yasal defterlerin yerini almaz. İkinci bir hazırlama esası ekler ve ikisi birbiriyle uyuşmaz. Mutabakatın büyük kısmını doğuran kalemler şunlardır.
| Kalem | Raporlama çerçevesinde | Vergi esasında |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı yükümlülüğü | Aktüeryal varsayımlarla ölçülür ve tamamı muhasebeleştirilir | Ödendiğinde dikkate alınır; karşılıklar indirilemez |
| Amortisman | Yönetimin belirlediği faydalı ömür üzerinden, kalıntı değer dikkate alınarak | İdarenin belirlediği süreler üzerinden |
| Değer düşüklüğü | Geri kazanılabilir tutar defter değerinin altına indiğinde muhasebeleştirilir | Yalnızca mevzuatın izin verdiği sınırlı hâllerde indirilebilir |
| Şüpheli alacaklar | Beklenen kredi zararları muhasebeleştirilir | Yalnızca şüpheli alacak şartları sağlandığında indirilebilir |
| Ertelenmiş vergi | Tam sette geçici farklar üzerinden muhasebeleştirilir | Vergi defterlerinde böyle bir kavram yoktur |
| Hasılat | Kontrol devredildiğinde, değişken bedel tahmin edilerek muhasebeleştirilir | Vergi mevzuatının fatura ve teslim kurallarını izler |
| Yabancı para | Kapanış kuruyla çevrilir, farklar kâr veya zarara yansıtılır | Vergi mevzuatının kendi değerleme kurallarına tabidir |
| Enflasyon muhasebesi | Ekonomi yüksek enflasyonlu sayıldığı sürece uygulanır | 2025, 2026 ve 2027 dönemlerinde uygulanmaz |
Vergi mevzuatına göre enflasyon düzeltmesi, şartların oluşup oluşmadığına bakılmaksızın 2025, 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde uygulanmaz. Raporlama çerçevesinde ise böyle bir askıya alma yoktur: ekonomi yüksek enflasyonlu sayılmaya devam ettiği sürece çerçeveye göre hazırlanan tablolar düzeltilir.
Sonuç olarak denetimli finansal tablolar ile vergi defterleri, birkaç kalemde değil her parasal olmayan bakiyede birbirinden ayrışmaktadır: maddi duran varlıklar, stoklar, özkaynak. Mutabakatını 2023 ve 2024’te iki esas da düzeltme yaparken kurmuş olan şirketler bunun artık işlemediğini görecek ve fark, askıya alma sürdükçe her dönem büyüyecektir.
İlk Uygulama
- Geçiş tarihi itibarıyla bir açılış bilançosu hazırlanır
- Muhasebe politikaları seçilir ve sunulan bütün dönemlerde tutarlı uygulanır
- Karşılaştırmalı tutarlar yeni esasa göre yeniden düzenlenir
- Geçişte doğan farklar kâr veya zararda değil özkaynakta muhasebeleştirilir
- Maddi duran varlıklar belirli hâllerde tahmini maliyet üzerinden ölçülebilir
- Kıdem tazminatı yükümlülüğü, çoğu zaman ilk kez, aktüeryal olarak hesaplanır
- Vergi esasıyla mutabakat belgelenir ve süregelen bir işe dönüşür
- Grup uluslararası raporlama yapıyorsa yerel ve grup politikaları bu aşamada hizalanır
İş yükü başa yığılır. Neredeyse tamamı kapanmış dönemleri ilgilendirir ve şirket buna hazırlanmış olsun ya da olmasın yapılması gerekir. İlk denetimli yıl başlamadan önce yapılması, sonradan yapılmasının küçük bir kesri kadar maliyetlidir; çünkü kayıtlar hâlâ toplanabilir, onları bilen kişiler hâlâ oradadır ve dayanak belgeler elin altındadır.
Sık Yapılan Hatalar
- Uluslararası standartlarla Türkiye standartları arasında fark aramak. Aynı hükümleri taşırlar; Türkiye seti Kurum’un çevirisidir.
- Tam setin tek seçenek olduğunu sanmak. Denetlenen Türk şirketlerinin çoğu sadeleştirilmiş standardı uygular.
- Okuyucusu olmadan tam seti tercih etmek. Bu esasa göre konsolide eden bir ana şirket yoksa ek maliyet hiçbir şey satın almaz.
- Denetimli tabloların beyannameyle uyuşmasını beklemek. Farklı esaslarda hazırlanırlar; mutabakat sürekli bir iştir.
- 2023 veya 2024 için kurulmuş mutabakatı 2025 ve sonrasına taşımak. Enflasyon düzeltmesi vergi tarafında durdu, çerçevede devam ediyor.
- Politika seçimini denetçiye bırakmak. Politikalar yönetimin tercihidir ve denetçi şirket adına seçemez.
- Kıdem yükümlülüğünü ilk kez denetim sırasında ölçmek. Aktüeryal hesaplama saha çalışması sırasında değil, yıl sonundan önce yaptırılmalıdır.
- Geçiş çalışmasına ilk denetimli yıl kapandıktan sonra başlamak. Açılış bilançosu geçmiş dönemleri ilgilendirir ve geç yeniden kurmak pahalı olanıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
UFRS ile TFRS arasındaki fark nedir?
Denetim kapsamındaki bir şirket hangi çerçeveyi uygular?
Raporlama standartları vergi defterlerinin yerine geçer mi?
Vergi esasından başlıca farklar nelerdir?
Enflasyon muhasebesi hâlâ uygulanıyor mu?
İlk uygulama neleri gerektirir?
Denetim kapsamı dışındaki bir şirket bu standartları uygulayabilir mi?
Muhasebe politikalarını kim seçer?
Ozbek CPA olarak Türkiye’deki raporlama çerçevelerine göre finansal tablo hazırlıyor ve sürdürüyoruz: hangi çerçevenin uygulanacağının belirlenmesi, muhasebe politikalarının seçimi, ilk uygulamada açılış bilançosunun hazırlanması ve karşılaştırmalı tutarların yeniden düzenlenmesi, vergi esasıyla mutabakatın kurulması ve sürdürülmesi ile yerel raporlamanın yabancı ana şirketin grup politikalarıyla hizalanması. Ayrıca bağımsız denetim, denetim hizmetleri ve muhasebe hizmetleri sayfalarımıza bakabilirsiniz. Bize ulaşın.
