Sözleşme şablonu bir başlangıç noktasıdır, olduğu gibi imzalanacak bir belge değil. Türkiye’de en yaygın dolaşan sürümde ayakta durmayan en az dört hüküm var: fazla mesai, tatil ve hafta sonunun ücrete dâhil olduğunu söyleyen ücret kaydı, sınırsız bir rekabet yasağı, dava hakkını dışlamaya çalışan bir kayıt ve sınırsız tazmin yükümlülüğü. Her biri işverene sahip olmadığı bir güvence veriyor.
Bu sayfa önce o hükümleri ve neden işlemediklerini ortaya koyuyor, ardından her maddenin altında onu neyin belirlediğine dair notla birlikte düzeltilmiş bir şablon veriyor. Boşluklar işaretli ve metnin tamamı yine de göreve göre uyarlanmalı.
Yaygın Yazıldığı Hâliyle İşlemeyen Hükümler
| Genellikle yazıldığı hâli | Gerçekte uygulanan |
|---|---|
| “Ücrete fazla mesai, resmî tatil ve hafta sonu dâhildir” | Yalnızca fazla çalışma bakımından ve yılda 270 saatle sınırlı kabul edilir. Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücretlerini kapsamaz; bunlar ayrıca ödenir |
| “İşçi fesihten sonra işverenle rekabet etmeyecektir” | Yazıldığı hâliyle geçersizdir. Rekabet yasağı yazılı olmalı, yer, zaman ve işin türü bakımından sınırlanmalı ve işçinin müşteri çevresine ya da üretim sırlarına erişimi bulunmalıdır. İstisnalar dışında iki yıl tavandır |
| “Değerlendirme işverenin takdirindedir ve ihtilaf konusu yapılamaz” | Dava hakkından peşinen feragat geçerli değildir. Kayıt hiçbir şey eklemez ve belgenin incelenmediğini gösterir |
| “İşçi işverenin her türlü zararını tazmin eder” | İşçinin sorumluluğu kusuruna, işin taşıdığı riske ve niteliğine göre indirilir. Sınırsız tazmin kaydı yazıldığı hâliyle uygulanmaz |
| “İşçi işverenin izni olmadan toplu eyleme katılamaz” | Sendika hakkı ve toplu eylem anayasal güvence altındadır; izin şartı bunu bertaraf etmez |
| İş Kanunu md. 25 sebeplerini sayan fesih maddesi | Kadarıyla doğrudur, ancak hak, feshe yetkili organın öğrenmesinden itibaren altı iş günü içinde kullanılmalıdır. Bunun yazılmaması hakkın kaybedilme biçimidir |
Ücrete fazla mesainin dâhil olduğunu söyleyen kayıt kabul görür; ancak yalnızca fazla çalışma için ve yıllık 270 saatlik sınıra kadar. Bu sınırın ötesindeki fazla çalışma ayrıca ödenir. Daha önemlisi, bu kayıt hiçbir zaman hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücretlerini kapsamamıştır; bunlar ayrı maddelere dayanan ve ayrı hesaplanan alacaklardır.
Bu kayda güvenen işverenler durumu genellikle yıllar sonra, talep bu şablonla çalışan her işçi için beş yıllık hafta tatili ve genel tatili kapsadığında öğrenir. Beş yıllık zamanaşımı her ödemenin muaccel olduğu tarihten işlediği için risk zamanla sönmez, birikir.
Şablon
Boşluklar ……… ile gösterilmiştir. Her maddenin altında onu neyin belirlediğine dair not vardır. Göreve göre değişen hükümler — iş tanımı, ücret, yan haklar, yasak kayıtları — olduğu gibi bırakılmayıp doldurulmalıdır.
Taraflar
İşbu iş sözleşmesi …/…/… tarihinde, ……… adresinde mukim ……… (“İşveren”) ile ……… kimlik numaralı ve ……… adresinde mukim ……… (“İşçi”) arasında akdedilmiştir.
İşçi …/…/… tarihinde işe başlayacaktır. İşbu sözleşme belirsiz sürelidir.
Madde 1 — Deneme süresi
1.1 Deneme süresi, İşçinin işe başladığı tarihten itibaren iki aydır.
1.2 Taraflar deneme süresi içinde sözleşmeyi ihbar süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir.
1.3 Çalışılan günlere ilişkin ücret ve diğer hakları saklıdır.
Madde 2 — Görev ve iş tanımı
2.1 İşçi ……… olarak istihdam edilmiştir. Görevin kapsamı ……….
2.2 İşin gerektirmesi hâlinde İşveren, İşçinin çalışma koşullarını esaslı şekilde ağırlaştırmamak kaydıyla, yukarıda sayılanlar dışında görev verebilir.
Madde 3 — Ücret ve çalışma süresi
3.1 İşçinin aylık brüt ücreti ……… TL olup, izleyen ayın en geç … günü banka aracılığıyla ödenir.
3.2 Haftalık çalışma süresi 45 saattir. İşveren, günlük çalışma süresi on bir saati ve iki aylık denkleştirme döneminde haftalık ortalama kırk beş saati aşmamak kaydıyla haftalık süreyi günlere dengesiz dağıtabilir.
3.3 Yılda 270 saate kadar fazla çalışma ücreti, 3.1’de belirtilen ücrete dâhildir. Bu sınırı aşan fazla çalışma ile hafta tatilinde ve ulusal bayram ile genel tatil günlerinde yapılan çalışmanın ücreti İş Kanunu uyarınca ayrıca ödenir.
3.4 İşçinin fazla çalışmaya ilişkin yazılı onayı ayrıca alınır ve özlük dosyasında saklanır. İşçi bu onayı otuz gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir.
Madde 4 — Yıllık izin
4.1 İşçi, hizmet süresine göre hesaplanacak ücretli yıllık izne İş Kanunu hükümleri çerçevesinde hak kazanır.
4.2 İzin tarihleri, işin gerekleri gözetilerek İşverenle birlikte belirlenir. İzin talepleri ve onayları yazılı olarak kayda geçirilir.
Madde 5 — Gizlilik
5.1 İşçi, İşverene ait ticari sırları, müşteri bilgilerini, fiyatlandırmayı, teknik verileri ve kamuya açık olmayan diğer bilgileri gizli tutar.
5.2 Bu yükümlülük sözleşmenin sona ermesinden sonra da devam eder.
5.3 İşçi, İşverene ait belge, ekipman ve verileri işin gerektirdiği hâller dışında işyeri dışına çıkaramaz.
Madde 6 — Rekabet yasağı isteğe bağlı
6.1 İşçinin İşverenin müşteri çevresine veya üretim sırlarına erişiminin bulunması hâlinde İşçi, sözleşmenin sona ermesinden itibaren … ay süreyle, ……… sınırları içinde, ……… alanında İşverenle rekabet oluşturacak işlerde çalışmayacaktır.
6.2 İşverenin, İşçiye yüklenebilen haklı bir sebep olmaksızın sözleşmeyi feshetmesi veya İşçinin İşverene yüklenebilen haklı bir sebeple feshetmesi hâlinde bu madde uygulanmaz.
Madde 7 — Fikri mülkiyet
7.1 İşçinin işini görürken meydana getirdiği eser, buluş, yazılım ve tasarımlar üzerindeki haklar İşverene ait olup kullanım yetkisi İşverendedir.
7.2 İşçi, bu hakların tescili ve korunması için makul olarak gereken desteği sağlar.
Madde 8 — Kişisel veriler
8.1 İşveren, İşçinin kişisel verilerini iş ilişkisinden doğan amaçlarla ve kişisel verilerin korunması mevzuatına uygun olarak işler.
8.2 İşçiye aydınlatma metni verilmiş olup, işleme amaçları, aktarımlar ve saklama süreleri hakkında bilgi sahibidir.
8.3 İşçi, iş kapsamında öğrendiği üçüncü kişilere ait kişisel verilerin korunmasına ilişkin İşveren kurallarına uyar.
Madde 9 — İş sağlığı ve güvenliği
9.1 İşveren, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının gerektirdiği eğitim, muayene ve koruyucu donanımı sağlar.
9.2 İşçi, güvenlik kurallarına uyar, sağlanan donanımı kullanır ve tehlikeleri bildirir.
Madde 10 — İşçinin yükümlülükleri
10.1 İşçi işi özenle yerine getirir, İşverenin hukuka uygun talimatlarına uyar ve işyeri kurallarını gözetir.
10.2 İşçi, sözleşme süresince başka bir işveren yanında veya kendi hesabına rekabet oluşturacak işlerde çalışamaz.
10.3 İşçi, adres ve iletişim bilgilerindeki değişikliği İşverene bildirir.
Madde 11 — Fesih
11.1 Taraflar sözleşmeyi, İş Kanunu’ndaki ihbar sürelerine uyarak feshedebilir: altı aydan az hizmette iki hafta, altı ay ilâ bir buçuk yılda dört hafta, bir buçuk ilâ üç yılda altı hafta, üç yıldan fazla hizmette sekiz hafta.
11.2 Otuz ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan İşçinin İşveren tarafından feshi geçerli bir sebebe dayanmalıdır.
11.3 Taraflar, İş Kanunu’nun 24 ve 25. maddelerinde sayılan hâllerde sözleşmeyi ihbarsız feshedebilir.
11.4 Fesih, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanıyorsa, hak, feshe yetkili organın bu davranışı öğrendiği günden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. İşçinin olayda maddi çıkar sağlaması hâlinde bir yıllık süre uygulanmaz.
11.5 Sözleşmenin sona ermesinde İşçi, İşverene ait tüm eşya, belge ve verileri iade eder.
Madde 12 — Bildirimler
12.1 Yukarıda yazılı adresler tarafların tebligat adresidir. Adres değişikliği beş gün içinde karşı tarafa bildirilmezse, bu adreslere yapılan bildirimler geçerli sayılır.
Madde 13 — Uyuşmazlık ve uygulanacak hukuk
13.1 İşbu sözleşme Türk hukukuna tabidir.
13.2 Burada düzenlenmeyen hususlarda İş Kanunu ve ilgili mevzuat uygulanır.
13.3 Uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce mevzuat uyarınca arabulucuya başvurulması zorunludur.
13.4 ……… Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir.
Madde 14 — Son hükümler
14.1 Herhangi bir hükmün geçersiz sayılması hâlinde diğer hükümler yürürlükte kalır.
14.2 Değişiklikler yazılı yapılır ve taraflarca imzalanır. Çalışma koşullarında esaslı değişiklik İşçinin yazılı kabulünü gerektirir.
14.3 On dört maddeden ibaret işbu sözleşme iki nüsha düzenlenmiş olup bir nüshası İşçiye verilmiştir.
Dosyada Bulunması Gereken Diğer Belgeler
- Fazla çalışmaya ilişkin yazılı onay; bir kez alınır ve özlük dosyasında saklanır
- Kişisel verilere ilişkin aydınlatma metni; ayrı bir belgedir
- İzleme yapılacaksa, önceden duyurulmuş izleme ve kabul edilebilir kullanım politikası
- İş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları ile işe giriş sağlık muayenesi
- Düzen uzaktan çalışmaysa; ekipman, maliyet ve veri korumasını içeren yazılı uzaktan çalışma sözleşmesi
- İşçi yabancı uyrukluysa çalışma izni; ikamet izni yerine geçer
- Sigortalı işe giriş bildirgesi; çalışma başlamadan önce verilir
- Sözleşmenin imzalı bir nüshasının işçiye verilmesi
Sık Yapılan Hatalar
- Hafta tatili ve genel tatil için “ücrete dâhildir” kaydına güvenmek. Kayıt yalnızca fazla çalışmayı ve yılda 270 saate kadar kapsar.
- Rekabet yasağını süre, yer ve kapsam sınırı olmadan yazmak. Sınırsız kayıt, düzgün sınırlandırılmış olandan daha değersizdir.
- Dava hakkını dışlayan kayıt koymak. Etkisizdir ve belgenin incelenmediğini gösterir.
- Sınırsız tazmin yükümlülüğü yazmak. İşçinin sorumluluğu kusuruna ve işin riskine göre indirilir.
- Fesih maddesinde altı iş günü kuralını atlamak. Haklı nedenle feshin ayakta kalıp kalmayacağını belirleyen hüküm budur.
- Kişisel veri maddesini ve aydınlatma metnini eksik bırakmak. İkisi de beklenir ve sözleşme kaydı aydınlatma metninin yerine geçmez.
- Deneme süresini İş Kanunu’nun dışında saymak. Yalnızca ihbar ve kıdem devre dışıdır.
- İmzalı nüshayı işçiye vermemek. Her uyuşmazlıkta ilk istenen belgedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözleşmede ücrete fazla mesainin dâhil olduğu yazılabilir mi?
Rekabet yasağı geçerli mi?
Deneme süresi ne kadar olabilir?
İhbar süreleri nedir?
Haklı nedenle fesih için ne kadar süre var?
İş sözleşmesinin yazılı olması zorunlu mu?
Bu şablon olduğu gibi kullanılabilir mi?
Sözleşmenin yanında hangi belgeler bulunmalı?
Ozbek CPA olarak iş sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi konusunda destek veriyoruz: sözleşmenin göreve göre uyarlanması, mevcut şablonların güncel mevzuata göre gözden geçirilmesi, ayakta durmayan hükümlerin düzeltilmesi ve fazla çalışma onayından aydınlatma metnine kadar yan belgelerin hazırlanması. Ayrıca iş sözleşmeleri, çalışma saatleri, hafta sonu çalışma ücreti ve Türk İş Kanunu sayfalarımıza bakabilirsiniz. Bize ulaşın.
