Fason üretimde vergisel sonuçların tamamı tek bir ölçüte bağlıdır: üretimde kullanılan ana hammaddenin kime ait olduğu. Bu ölçüt, işlemin mal teslimi mi hizmet ifası mı sayılacağını, katma değer vergisi oranını, tevkifat yükümlülüğünü ve sınır ötesi işlemlerde istisna uygulanıp uygulanmayacağını belirler.
Aynı fabrikada aynı makinelerle yapılan iki iş, yalnızca hammaddeyi kimin temin ettiğine göre farklı oranda vergilendirilir ve birinde tevkifat doğarken diğerinde doğmaz. Bu yazı; yurt içi fason işlemlerin belge ve beyan düzenini, yurt dışı müşteriler için yapılan fason işçiliğin istisna şartlarını ve yabancı yatırımcı açısından işyeri ile transfer fiyatlandırması riskini 2026 mevzuatı ve tutarlarıyla ele alır.
Fason İşin Vergisel Tanımı ve Ayırt Edici Ölçüt
Fason iş, özel hukuk bakımından bir eser sözleşmesidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 470. maddesi uyarınca yüklenici bir eser meydana getirmeyi, iş sahibi de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlenir. Malzeme iş sahibi tarafından sağlandığında yüklenicinin edimi emek ve organizasyondan ibarettir; mal üzerindeki mülkiyet hiçbir aşamada el değiştirmez.
Vergi mevzuatı bu yapıyı tek cümleyle karşılar: fason imalatın şartı, imal edilecek mal ile ilgili ana hammadde başta olmak üzere hammaddelerin fason iş yaptıranlarca temin edilmesidir. Bu ölçüt Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği’nin kısmi tevkifata ilişkin bölümünde yer alır ve indirimli oran uygulamasında da esas alınır.
Buradan üç sonuç çıkar. Birincisi, fason iş bir hizmet ifasıdır; Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 4. maddesi kapsamında değerlendirilir, mal teslimi olarak değil. İkincisi, ana hammadde işi yapana aitse ortada fason iş yoktur; imalat ve satış vardır, işlem mal teslimidir ve malın tabi olduğu oran uygulanır. Üçüncüsü, dikiş ipliği, fermuar, düğme gibi yardımcı madde ve malzemelerin işi yapan tarafından temin edilmesi fason vasfını bozmaz.
Fason iş — eser sözleşmesi
- Borcun konusu
- Eser meydana getirmek
- Ana hammadde
- İşi yaptırana ait
- Personelin sevk ve idaresi
- İşi yapanda
- Tekstil ve konfeksiyonda oran
- %10 Diğer işlerde %20
- Tevkifat
- 7/10 Tekstil ve konfeksiyonda
İşgücü temini — hizmet sözleşmesi
- Borcun konusu
- İşgücü sağlamak
- Ana hammadde
- Ölçüt değil
- Personelin sevk ve idaresi
- İşi yaptıranda
- Oran
- %20 İndirimli oran uygulanmaz
- Tevkifat
- 9/10
Uygulamada en çok tartışılan üçüncü ihtimal budur. İşi yapanın personeli, işi yaptıranın sevk, idare ve talimatı altında çalışıyor, mesai düzenini ve iş programını işi yaptıran belirliyorsa ortada eser meydana getirme borcu değil işgücü sağlama borcu vardır. Bu hâlde genel oran ve 9/10 tevkifat gündeme gelir; fason işin indirimli oranı ve 7/10 tevkifatı uygulanamaz.
Katma Değer Vergisi: Oran, Tevkifat ve Fatura Düzeni
Fason hizmet bedeli kural olarak genel oranda katma değer vergisine tabidir. İndirimli oran yalnızca 2007/13033 sayılı Kararname eki (II) sayılı listenin (B) bölümünün 10. sırasında sayılan fason olarak yapılan tekstil ve konfeksiyon işleri için geçerlidir. Kısmi tevkifat ise ayrı bir düzenlemedir ve oranla karıştırılmamalıdır: indirimli oran işlemin fiyatını, tevkifat ise verginin kimin tarafından beyan edileceğini belirler.
| İşin niteliği | KDV oranı | Tevkifat |
|---|---|---|
| Fason tekstil ve konfeksiyon işleri (perde, halı, mobilya kumaşı, havlu, oto koltuk kumaşı, çuval ve bunların imalinde kullanılacak iplik veya kumaşa verilen fason hizmetler dâhil) | %10 | 7/10 |
| Deriden mamul giyim eşyasına ilişkin fason işler | %10 | 7/10 |
| Fason çanta, kemer, cüzdan ile ayakkabı, terlik, çizme dikim işleri | İşin niteliğine göre | 7/10 |
| Bu işlere aracılık hizmetleri | %20 | 7/10 |
| Boya, apre, baskı, kasarlama — kimyevi maddeler işi yaptıranca temin edilirse | %10 | 7/10 |
| Boya, apre, baskı, kasarlama — kimyevi maddeler işi yapanca temin edilirse | %20 | Yok |
| Tekstil dışı fason imalat (metal, plastik, kauçuk, gıda, elektronik) | %20 | Yok |
| Ana hammaddesi işi yapana ait üretim (mal teslimi) | Malın oranı | Yok |
| İşgücü temin hizmeti | %20 | 9/10 |
Tabloda dikkat çeken satır, boya ve kasarlama işlerine ilişkin ikili ayrımdır. Aynı iş, kimyevi maddeyi kimin koyduğuna göre hem oran hem tevkifat bakımından yer değiştirir. Ütüleme, çözgü, haşıl, dikim, kesim, kapitone, tıraşlama, zımpara, şardon, yakma, ram ve nakış gibi işler tevkifat kapsamındadır; ancak bu işler boya, baskı, apre veya kasarlamanın bir unsuru olarak onlarla birlikte ve aynı faturada yapılıyorsa, tevkifat bakımından asıl işin rejimine tabi olur.
Tevkifatı kim yapar ve alt sınır
Fason tekstil ve konfeksiyon işlerinde tevkifat, katma değer vergisi mükelleflerine ve Tebliğde sayılan belirlenmiş alıcılara yapılan işlemlerde uygulanır. Alıcının mükellef olmadığı hâllerde tevkifat doğmaz.
2026 yılı için tevkifat alt sınırı, katma değer vergisi dâhil 12.000 TL‘dir. Sınır işlem bazında değerlendirilir ve aynı işleme ait bedeller toplanır; tek bir iş birden fazla faturaya bölünse dahi bedeller birleştirilerek sınıra bakılır. İşlemin parçalanarak sınırın altında bırakılması eleştiri konusu yapılır. Alt sınır her yıl Vergi Usul Kanunu’ndaki fatura düzenleme haddine paralel olarak güncellenir.
Fason tekstil ve konfeksiyon işlerindeki tevkifat oranı, 16 Şubat 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 35 Seri No.lu Tebliğ ile 1 Mart 2021’den geçerli olmak üzere 5/10’dan 7/10‘a çıkarılmıştır. Piyasadaki hesaplama araçlarında, eski özelge derlemelerinde ve muhasebe programlarının güncellenmemiş şablonlarında hâlâ 5/10 görülmektedir.
Eksik tevkifat, alıcı bakımından sorumlu sıfatıyla tarhiyata ve vergi ziyaı cezasına; satıcı bakımından ise fazla beyan edilen verginin iadesi sorununa yol açar. Aynı Tebliğle makine, teçhizat ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri ile baskı ve basım hizmetlerindeki oran da 7/10’a, temizlik ve çevre bakım hizmetlerindeki oran 9/10’a çıkarılmıştır.
Fatura düzeni ve beyan
Tevkifatlı faturada işlem bedeli, hesaplanan katma değer vergisi, tevkifat oranı, alıcı tarafından tevkif edilecek vergi tutarı, tevkifat dâhil toplam tutar ve tevkifat hariç toplam tutar ayrı ayrı gösterilir. Faturada borçlanılan tutar olarak yazılacak rakam, tevkifattan sonra satıcıya ödenecek olan tutardır. Tevkifatlı ve tevkifatsız işlemler aynı faturada gösterilebilir; bu hâlde alt sınır yalnızca tevkifata tabi işlem bedeli için değerlendirilir.
Alıcı, tevkif ettiği vergiyi 2 No.lu katma değer vergisi beyannamesiyle beyan eder ve ödediği dönemde 1 No.lu beyannamesinde indirim konusu yapar. Satıcı, tevkif edilmeyen kısmı 1 No.lu beyannamesinde beyan eder; tevkif edilen kısmı ise beyannamenin “Kısmi Tevkifat Uygulanan İşlemler” tablosunda 609 kodlu satırda gösterir.
İki ayrı iade yolu
Fason işi yapan, tevkifat nedeniyle üzerinde kalan yüklenimler için iade talep edebilir. Mahsuben iade talepleri tutara bakılmaksızın inceleme raporu ve teminat aranmadan yerine getirilir; nakden iadede Tebliğde öngörülen sınırın aşılması hâlinde vergi inceleme raporu, yeminli mali müşavir raporu veya teminat gerekir.
Hasılat %10 oranına tabiyken elektrik, kira, bakım, yedek parça ve genel giderler %20 oranıyla yüklenildiğinden yapısal bir devreden vergi birikir. Yükleniminin ilgili yıl için belirlenen alt sınırı aşan kısmı indirimli orana tabi işlemlerden doğan iade olarak talep edilebilir.
Aynı yüklenim için her iki iade birlikte istenemez; hangi yolun daha yüksek iade ürettiği yıl bazında hesaplanmalıdır. Fason tekstil işletmelerinde ikinci yol çoğu zaman daha büyüktür ve düzenli olarak gözden kaçar.
Malzemede Belge Düzeni, Fire ve Muhasebe
Fason işe gönderilen hammadde ve yardımcı malzemede mülkiyet el değiştirmediğinden fatura düzenlenmez. Malın sevkinde ve iadesinde sevk irsaliyesi düzenlenir. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın konuya ilişkin özelgesinde, fason iş için gönderilen boyanmış dikiş ipliği, masura, etiket, jelatin, kutu kartonu ve koli gibi malzemeler için fatura düzenlenmesine gerek bulunmadığı belirtilmiştir.
Kayıt düzeni bu ayrımı izler. İşi yaptıran, malı stoklarında izlemeye devam eder ve fason işçilik bedelini üretim maliyetine ekler. İşi yapan ise teslim aldığı malı kendi stoklarına almaz; emanet mal olarak nazım hesaplarda takip eder. Nazım hesap kullanılmaması, sayım farklarında ve stok mutabakatlarında en sık karşılaşılan eksikliktir.
Üretimin niteliği gereği oluşan teknik fire normal kabul edilir. Normal fire oranının üzerindeki zayiat için yüklenilen katma değer vergisi indirim konusu yapılamaz; Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 30/c maddesi zayi olan malların vergisinin indirimini yasaklar.
Kabul edilebilir fire oranının sözleşmede yazılı olması, incelemede ilk istenen belgedir. Oran yazılı değilse idarenin takdirine açık bir alan doğar ve fark, indirimi reddedilen vergi olarak geri döner.
Kurumlar Vergisi, Stopaj ve Damga Vergisi
Fason işi yapanın elde ettiği bedel ticari kazançtır ve genel hükümlere göre vergilendirilir. Üç noktada özellik gösterir.
Esnaf muaflığı kapsamındaki kişilere yaptırılan fason işler
Gelir Vergisi Kanunu’nun 9. maddesinin birinci fıkrasının (6) numaralı bendi kapsamında evde üretim yapan ve esnaf muaflığından yararlanan kişilere fason iş yaptırılması hâlinde, ödenen hizmet bedelleri üzerinden aynı Kanunun 94. maddesinin (13) numaralı bendinin (a) alt bendi uyarınca %2 oranında gelir vergisi stopajı yapılır. Bu kişiler fatura düzenlemediğinden belge olarak gider pusulası kullanılır. Stopajın yapılmaması, ödemeyi gider yazan işletme bakımından cezalı tarhiyat doğurur.
Oran indirimleri
| İndirim | Puan | Şart |
|---|---|---|
| Üretim kazancı indirimi | 1 puan | Sanayi sicil belgesini haiz ve fiilen üretim faaliyetiyle uğraşan kurumların münhasıran üretim faaliyetinden elde ettikleri kazanç. Fason üretici kendi adına satış yapmasa da kapsamdadır; şart sanayi sicil belgesidir |
| İhracat kazancı indirimi | 5 puan | İhracattan elde edilen kazanç; hizmet ihracatını da kapsar. Yurt dışındaki müşteri için yapılan ve hizmet ihracatı sayılan fason işçilik kazancı bu kapsamdadır |
| Yurt içi asgari kurumlar vergisi | %10 | Hesaplanan vergi, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının %10’undan az olamaz |
Aynı kazanç için iki indirim birlikte uygulanmaz; ihracata isabet eden kısımda 5 puan, kalan üretim kazancında 1 puan geçerlidir. Dar marjla çalışan bir fason üreticide, herhangi bir istisnadan yararlanılmadığı sürece asgari vergi karşılaştırması sonucu değiştirmez. Buna karşılık serbest bölge veya teknoloji geliştirme bölgesi kazanç istisnasından yararlanan fason üreticilerde asgari vergi hesabı ayrıca yapılmalıdır.
Damga vergisi
Belli bir parayı ihtiva eden fason üretim sözleşmesi binde 9,48 oranında damga vergisine tabidir. 1 Ocak 2026’dan itibaren her bir kâğıttan alınacak azami tutar 29.115.961,10 TL’dir. Üç husus gözden kaçmaktadır:
- Cezai şart. Bir kâğıtta toplanan akit ve işlemler birbirine bağlı ve bir asıldan doğma ise vergi, en yüksek vergi alınmasını gerektiren işlem üzerinden alınır. Cezai şart tutarı asıl bedelden yüksekse matrah cezai şart olur
- Nüsha. 6728 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra nispi vergiye tabi kâğıtlar birden fazla nüsha düzenlense de damga vergisi tek nüsha üzerinden alınır
- Bedelsiz çerçeve sözleşme. Sözleşmede belli bir para yer almıyorsa nispi vergi doğmaz; ancak bedeli belirleyen ek protokol veya sipariş formu düzenlendiğinde vergi o belge üzerinden doğar
Yurt Dışındaki Müşteri İçin Türkiye’de Yapılan Fason İşçilik
Yabancı bir şirketin hammaddesini Türkiye’ye gönderip burada işlettikten sonra mamulü geri alması, Türkiye’nin uzun süredir en yaygın sınır ötesi fason modelidir. Vergisel sonucu belirleyen ilk karar gümrük rejimidir: hammadde dahilde işleme rejimi veya geçici ithalat kapsamında geldiğinde Türkiye’deki firma mal satmaz, hizmet ifa eder ve faturası yalnızca işçilik bedelini içerir. Hammadde serbest dolaşıma girerek ithal edilirse işlem fason değil, alım–üretim–satış zincirine dönüşür ve tamamen farklı vergilendirilir.
- Gümrük rejiminin belirlenmesiHammaddenin dahilde işleme rejimi veya geçici ithalat kapsamında gelmesi sağlanır. Bu karar, işlemin hizmet mi mal alım-satımı mı sayılacağını baştan belirler ve sonradan düzeltilemez.
- Hammaddenin girişi ve kayda alınmasıMal Türkiye’deki üreticinin stoklarına alınmaz; emanet mal olarak nazım hesaplarda izlenir. Giriş ve çıkış belgeleri rejim kapsamıyla eşleşmelidir.
- Üretim ve fire takibiSözleşmede yazılı fire oranı esas alınır. Oranı aşan zayiat, hem gümrük rejimi hem katma değer vergisi indirimi bakımından sorun doğurur.
- Mamulün yurt dışına gönderilmesiFason olarak işlenen mamulün yurt içinde satılmaması istisnanın şartıdır. Kısmi yurt içi satış, o kısım bakımından istisnayı ortadan kaldırır.
- Faturanın düzenlenmesiFatura yurt dışındaki müşteri adına ve istisna kodu ile düzenlenir. Müşterinin Türkiye’de şubesi varsa ve hizmet o şubenin faaliyetiyle ilgiliyse, fatura merkeze kesilse dahi istisna uygulanmaz.
- Bedelin tevsiki ve iade talebiBedelin banka kanalıyla tevsik edilebilmesi gerekir. Yüklenilen vergi, hizmet ihracatı istisnası kapsamında iade konusu yapılır.
Hizmet ihracatı istisnası
Yurt dışından gönderilen malların Türkiye’de işlenip yeniden yurt dışına gönderilmesi suretiyle yapılan fason işçilik, şartları sağlandığında Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 11/1-a ve 12/2. maddeleri kapsamında hizmet ihracatı olarak değerlendirilir. Aranan şartlar şunlardır:
- Hizmet yurt dışındaki bir müşteri için yapılmalıdır
- Fatura yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmelidir
- Hizmetten yurt dışında faydalanılmalıdır
- Fason olarak işlenen mamul yurt içinde satılmamalıdır
- Bedel banka kanalıyla tevsik edilebilmelidir
- Fatura istisna kodu ile düzenlenmelidir
Hammaddeyi Türkiye’deki başka bir firmanın temin etmesi. Kumaş veya hammadde yurt dışındaki müşteri yerine Türkiye’deki bir firma tarafından sağlanıyor ve fatura o firmaya düzenleniyorsa, işlem yurt içi fason hizmetidir ve vergiye tabidir.
Müşterinin Türkiye’de şubesinin bulunması. Yurt dışındaki müşterinin Türkiye’de şubesi varsa ve hizmet bu şubenin faaliyetiyle ilgiliyse, fatura yurt dışındaki merkeze düzenlense dahi istisna uygulanmaz.
Serbest bölgedeki müşteriler için yapılan fason hizmetler
Serbest bölgeler kural olarak yurt dışı sayılmaz ve serbest bölgedeki müşteriler için yapılan hizmetler hizmet ihracatı kapsamına girmez. Fason hizmetler bu kuralın istisnasıdır: Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 11/1-a maddesi, serbest bölgelerdeki müşteriler için yapılan fason hizmetleri açıkça ihracat istisnası kapsamına almıştır. İstisnanın uygulanabilmesi için hizmetin serbest bölgede faaliyet gösteren müşteri için yapılması ve mamulün serbest bölgeye gönderilmesi gerekir. Aynı serbest bölge müşterisine verilen danışmanlık, bakım veya yazılım hizmetleri bu hükümden yararlanamaz.
Tecil-terkin ve ihraç kayıtlı teslimde fasonun yeri
İki uygulama sık karıştırılır. Dahilde işleme izin belgesi sahibi bir firmanın yurt içinden aldığı fason işçilik, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun geçici 17. maddesi kapsamındaki tecil-terkin uygulamasına girmez. Bu madde, ihraç edilecek malın üretiminde kullanılacak maddelerin teslimini kapsar; hizmet ifalarını değil. Fason işçilik faturası normal esaslara göre vergili düzenlenir.
Buna karşılık ihraç kayıtlı teslimde fason yaptırma engel değildir. Tebliğde, imalatçı belgesinde yer alan üretim kapasitesine göre imal edilebilecek mallar ile bu kapsamda fason olarak imal ettirilen mallar için tecil-terkin uygulamasından yararlanılabileceği belirtilmiştir. Kritik şart, teslimi yapanın sanayi sicil belgesine sahip olması ve fason yaptırılan malın bu belgedeki üretim konusu ve kapasiteyle sınırlı kalmasıdır. Sanayi sicil belgesi bulunmayan ve ürününün tamamını fason yaptıran bir firma ihraç kayıtlı teslim yapamaz. Aynı kural, imalatçıların doğrudan ihracatlarında ihracat bedeline göre iade talep edebilmeleri bakımından da geçerlidir.
Yabancı Yatırımcı Açısından İşyeri ve Transfer Fiyatlandırması Riski
Yurt dışındaki bir şirketin Türkiye’de fason üretim yaptırması, tek başına Türkiye’de bir işyeri oluşturmaz. Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının işyerine ilişkin 5. maddesinde, işyeri sayılmayan hâller arasında teşebbüse ait mal veya ticari eşya stoklarının yalnızca bir başka teşebbüse işlettirilmesi amacıyla elde bulundurulması da sayılır. Bu hüküm anlaşmadan anlaşmaya farklılık gösterebildiğinden, somut olayda uygulanacak anlaşma metni ayrıca kontrol edilmelidir.
| Risk unsuru | Ortaya çıkışı | Belirleyici |
|---|---|---|
| Fiziki varlık | Yabancı şirkete tahsis edilmiş bir ofis, depo bölümü veya sürekli kullanımına bırakılmış üretim hattı, tasarruf yetkisi kurulmuş sabit yer olarak değerlendirilebilir | Anlaşma md. 5/1 |
| Personel | Yabancı şirketin kendi personelini Türkiye’de sürekli bulundurarak üretim programını, kalite kontrolünü ve tedarikçi seçimini yönetmesi, hazırlayıcı ve yardımcı faaliyet eşiğini aşabilir | Süre ve süreklilik |
| Temsil | Türkiye’deki bir kişinin yabancı şirket adına sözleşme akdetme yetkisini mutaden kullanması, bağımsız statüde olmadıkça işyeri sayılır | Yetkinin fiilen kullanılması |
| Bağımlılık | Münhasıran tek bir yabancı müşteri için çalışan, fiyatı ve üretim programı tamamen o müşteri tarafından belirlenen fason üretici, bağımsız teşebbüs sayılmayabilir | Fiili işleyiş |
Transfer fiyatlandırması
Fason üretim ilişkili kişiler arasında kuruluyorsa, bedelin Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13. maddesi uyarınca emsallere uygun olması ve belgelendirilmesi gerekir. Fason üretici hammadde, stok, talep ve pazar risklerini üstlenmez ve üretilen mala ilişkin gayrimaddi hakların sahibi değildir; bu fonksiyon-risk profili rutin bir getiriye karşılık gelir. Uygulamada maliyet artı yöntemi veya işleme dayalı net kâr marjı yöntemi kullanılır.
İncelemede ilk eleştirilen husus, sözleşmede tüm riskleri fason üreticiye yükleyip fiyatlandırmada rutin bir marj uygulamaktır. Risk taşıyan bir üretici rutin getiriye razı olmaz; risk taşımayan bir üreticiye ise sözleşmeyle risk yüklenmesi ekonomik olarak anlamlı değildir. İkisinden biri düzeltilmelidir.
İkinci risk, sürekli zarar eden fason üreticidir. Yalnızca sözleşme kapsamında ve tek bir grup müşterisi için üretim yapan bir şirketin yıllar boyu zarar açıklaması, üstlendiği fonksiyon ve riskle bağdaşmaz ve kâr aktarımı incelemesinin tipik başlangıç noktasıdır.
Yurt Dışında Fason Yaptırmak
Ters yöndeki işlem, yani Türkiye’deki bir üreticinin hammaddesini yurt dışına gönderip orada işlettikten sonra geri getirmesi, hariçte işleme rejimi kapsamındadır. Rejim izni alındığında, geri getirilen mamulün ithalat vergileri kural olarak yurt dışında eklenen değer üzerinden hesaplanır. İzin alınmadan gönderilen eşyada bu imkân kaybedilir ve vergi mamulün tamamı üzerinden doğar; bu, geri dönüşü olmayan bir maliyet farkı yaratır.
Yurt dışındaki fason üreticiye ödenen bedel ticari kazanç niteliğindedir ve Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30. maddesinde sayılan ödemeler arasında yer almadığından kural olarak stopaja tabi değildir. Uygulamada bu ödemelerin serbest meslek kazancı veya gayrimaddi hak bedeli sayılarak stopaja tabi tutulması sık rastlanan bir hatadır. Buna karşılık ödeme paketi içinde teknik bilgi aktarımı, tasarım veya lisans bedeli varsa bu kısım ayrıştırılmalı ve kendi rejimine göre değerlendirilmelidir.
Finansman tarafı da gözden kaçmamalıdır. Peşin ödenmeyen ithalatta kaynak kullanımını destekleme fonu kesintisi doğar; ödeme şekli ve vade, fason maliyetinin görünen kısmının dışında bir yük yaratır. Sözleşmedeki ödeme koşulu, fiyat kadar dikkatle belirlenmelidir.
Fason Sözleşmesinde Kontrol Edilecek Hususlar
- Ana hammaddeyi kimin temin edeceği açıkça yazılmalı
- Kabul edilebilir fire oranı sayısal olarak belirlenmeli
- Personelin sevk ve idaresinin kimde olduğu netleştirilmeli
- Katma değer vergisi oranı ve tevkifat düzeni belirtilmeli
- Sevk irsaliyesi ve emanet mal takibi düzenlenmeli
- Cezai şart tutarının damga vergisi matrahına etkisi hesaplanmalı
- Gizlilik ve kalıp, model, tasarım mülkiyeti düzenlenmeli
- Sınır ötesi işlemde gümrük rejimi ve fatura düzeni yazılmalı
Sık Yapılan Hatalar
- Tevkifatı 5/10 olarak uygulamak. Oran 1 Mart 2021’den beri 7/10’dur; eski şablonlar ve hesaplama araçları hâlâ 5/10 gösteriyor.
- İşi parçalayarak alt sınırın altında bırakmak. Aynı işleme ait bedeller toplanarak değerlendirilir; bölme eleştiri konusudur.
- Tekstil dışı fason imalatta indirimli oran uygulamak. %10 yalnızca listede sayılan tekstil ve konfeksiyon işleri içindir.
- Boya ve kasarlamada kimyevi maddeyi kimin koyduğuna bakmamak. Aynı iş, buna göre hem oran hem tevkifat bakımından yer değiştirir.
- Fason işe gönderilen malzemeye fatura kesmek. Mülkiyet el değiştirmez; sevk irsaliyesi düzenlenir.
- Emanet malı nazım hesapta izlememek. Sayım farkları ve stok mutabakatlarında en sık karşılaşılan eksikliktir.
- Fire oranını sözleşmeye yazmamak. Normal oranı aşan zayiatta yüklenilen vergi indirilemez.
- İndirimli orandan doğan iadeyi hiç talep etmemek. %10 hasılat ve %20 gider yapısı yapısal devreden vergi biriktirir.
- Esnaf muaflığı kapsamındaki kişiye stopajsız ödeme yapmak. %2 stopaj ve gider pusulası zorunludur.
- Sanayi sicil belgesi olmadan ihraç kayıtlı teslim yapmaya çalışmak. Ürününün tamamını fason yaptıran ve belgesi olmayan firma bu teslimi yapamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bir işin fason sayılması için hangi şart aranır?
Fason işlerde katma değer vergisi oranı nedir?
Fason tekstil işlerinde tevkifat oranı kaçtır?
2026’da tevkifat alt sınırı ne kadar?
Fason iş ile işgücü temini arasındaki fark nedir?
Fason işe gönderilen malzeme için fatura düzenlenir mi?
Yurt dışındaki müşteri için yapılan fason işçilik istisna kapsamında mı?
Serbest bölgedeki müşteri için yapılan fason hizmet istisna kapsamında mı?
Türkiye’de fason üretim yaptırmak yabancı şirket için işyeri oluşturur mu?
Yurt dışındaki fason üreticiye yapılan ödemede stopaj var mı?
Ozbek CPA olarak fason üretim yapan ve yaptıran şirketlere danışmanlık veriyoruz: işlemin fason, mal teslimi veya işgücü temini olarak nitelendirilmesi, oran ve tevkifat düzeninin kurulması, tevkifattan ve indirimli orandan doğan iade taleplerinin karşılaştırılması, sınır ötesi fason işçilikte istisna şartlarının sağlanması, gümrük rejimi ile fatura düzeninin eşleştirilmesi, işyeri riskinin değerlendirilmesi ve ilişkili kişilerle yapılan fason işlemlerde transfer fiyatlandırması belgelendirmesi. Bize ulaşın.
