Türk vatandaşlığı doğumla, soybağıyla ya da sonradan ikamet, evlilik veya yatırım yoluyla kazanılır. En çok sorulan yol yatırım yoludur ve yayımlanan rakamların en hızlı eskidiği yer de burasıdır: gayrimenkul eşiği 400.000 ABD dolarıdır, Haziran 2022 öncesinde dolaşan 250.000 dolar değil.
Bu sayfa her yolu güncel şartlarıyla ele alıyor, yatırım seçeneklerine bağlı belge ve elde tutma şartlarını ortaya koyuyor ve genellikle atlanan kısmı — vatandaşlığın vergisel sonuçlarını — ayrıca inceliyor.
Türk vatandaşları Schengen bölgesine girişte vizeye tabidir. Aksini ileten içerikler — ki vatandaşlık pazarlamasında yaygındır — doğru değildir.
Türk vatandaşlığının fiilen sağladıkları şunlardır: çok sayıda ülkeye vizesiz ya da kapıda vizeyle giriş, Türkiye’de izin almaksızın yaşama ve çalışma hakkı ve ayrı bir anlaşma çerçevesinde Amerika Birleşik Devletleri’nde E-2 yatırımcı vizesine başvurabilme. Doğru olan noktalar bunlardır; Avrupa Birliği bunlar arasında değildir.
Kazanma Yolları
| Yol | Temel şart | Notlar |
|---|---|---|
| Soybağıyla | Türk vatandaşı anne veya babadan doğan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır | Doğum yeri önemli değildir; Türkiye yalnızca ülke topraklarında doğmuş olmaya vatandaşlık bağlamaz |
| İkametle | Beş yıl kesintisiz yasal ikamet | Ayrıca Türkiye’de yerleşme niyeti, iyi ahlak sahibi olmak, yeterli geçim kaynağı, yeteri kadar Türkçe ve kamu sağlığı bakımından tehlike oluşturan hastalık bulunmaması aranır |
| Evlilikle | Türk vatandaşıyla en az üç yıllık ve devam eden evlilik | Aile birliği içinde yaşamak gerekir; başvurudan sonra Türk eşin ölümü hâlinde bu şart aranmaz |
| İstisnai olarak | Mevzuatta tanımlı hâllerde Cumhurbaşkanı kararıyla | Aşağıdaki yatırım yolları bu kapsamdadır |
| Evlat edinilmeyle | Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen küçük | Mevzuattaki şartlara bağlıdır |
| Yeniden kazanmayla | Daha önce Türk vatandaşı olanlar için | Şartlar, vatandaşlığın hangi yolla kaybedildiğine göre değişir |
İkamet ve evlilik yollarında şartların sağlanması başvuruyu mümkün kılar; idareyi vatandaşlık vermeye zorunlu tutmaz. Karar İçişleri Bakanlığına, istisnai kazanmada ise Cumhurbaşkanına aittir.
Yatırım yolları uygulamada daha öngörülebilirdir; çünkü şartlar nesneldir ve ilgili bakanlık ya da kurum tarafından teyit edilir. Bununla birlikte bunlar da hak olarak değil, istisnai yoldan karara bağlanır.
Yatırım Yolları ve Tutarları
| Seçenek | Tutar | Teyit eden kurum |
|---|---|---|
| Sabit sermaye yatırımı | 500.000 ABD doları | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı |
| Gayrimenkul alımı | 400.000 ABD doları | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı |
| İstihdam oluşturma | 50 kişi | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı |
| Banka mevduatı | 500.000 ABD doları | Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu |
| Yatırım fonu katılma payı | 500.000 ABD doları | Sermaye Piyasası Kurulu |
| Devlet borçlanma araçları | 500.000 ABD doları | Hazine ve Maliye Bakanlığı |
| Bireysel emeklilik katkı payı | 500.000 ABD doları | Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu |
Gayrimenkul yolunda eşik 400.000 ABD dolarıdır. 13 Haziran 2022’den geçerli olmak üzere 250.000 dolardan yükseltilmiştir; daha düşük rakamı veren kaynaklar bu değişiklikten öncesine aittir.
Değer, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilmiş değerleme uzmanınca hazırlanan rapora göre belirlenir ve bakanlık taşınmazı tapudaki bedele göre değil bu rapora göre değerlendirir. Eşik tutarından alınmış ancak altında değerlenmiş bir taşınmaz şartı sağlamaz.
Yatırım Yollarına Bağlı Şartlar
- Her seçenekte üç yıllık elde tutma şartı vardır; varlık bu süre içinde satılamaz veya çekilemez
- Gayrimenkulde tapuya üç yıl satılmama şerhi konulur
- Ödeme banka aracılığıyla yapılmalı ve transfer belgeleriyle ispatlanmalıdır
- Yatırım için getirilen döviz, ilgili usul çerçevesinde merkez bankası aracılığıyla bozdurulur
- Taşınmaz, başvuru sahibi ile eş ve çocukları tarafından daha önce bir Türk satıcıya satılıp geri alınmış olmamalıdır
- Gayrimenkulde yetkili değerleme uzmanından rapor aranır
- Eş ve on sekiz yaşından küçük çocuklar başvuruya dâhil edilir
- Şartlar, uygunluk belgesi düzenlenmeden önce ilgili bakanlık veya kurumca teyit edilir
Her yatırım yolunda ilgili kurum önce şartların sağlandığını gösteren uygunluk belgesini düzenler. Vatandaşlık başvurusu ancak bundan sonra, yatırımcının ve ailesinin bu belgeye dayanarak aldığı ikamet izniyle birlikte yürütülür.
Pratik sonucu şudur: işlem en baştan doğru kurgulanmalıdır. Değerleme raporu olmadan, banka transfer belgesi bulunmadan ya da satılmama şerhi konulmadan tamamlanan bir alım, bu belgeler sonradan üretilerek düzeltilemez.
Vergisel Sonuçlar
Konuya ilişkin anlatımların çoğunda atlanan kısım budur ve cevap insanları iki yönde birden şaşırtır.
Vatandaşlığın yapmadığı
- Vergi yükümlülüğü
- Vatandaşlık tek başına kişiyi Türkiye’de dünya geliri üzerinden vergiye tabi kılmaz
- Ölçüt
- Yükümlülük uyrukluğa değil yerleşikliğe bağlıdır
- Yerleşiklik
- Türkiye’de ikametgâh bulunması ya da bir takvim yılında altı aydan fazla oturma
- Sonuç
- Yurt dışında yaşayan bir vatandaş yalnızca Türkiye kaynaklı gelirinden vergilendirilebilir
Değiştirebildiği
- Anlaşma ölçütleri
- İki ülke de kişiyi mukim sayıyorsa uyrukluk uygulanan testlerden biridir, ancak ilki değildir
- Yurt dışı bildirimleri
- Diğer ülkelerin kuralları yeni uyrukluğu dikkate alabilir
- Çıkış etkileri
- Başka bir vatandaşlıktan çıkmanın o ülkede kendi vergi sonuçları olabilir
- Fiilî etki
- Durumu değiştiren genellikle vatandaşlıkla birlikte Türkiye’ye taşınmadır
Vatandaşlık Türkiye’ye taşınmayla birlikte kazanıldığında yerleşiklik ölçütü genellikle sağlanır ve dünya geliri üzerinden vergilendirme gündeme gelir. Kişi yurt dışında yaşamaya devam ederken kazanıldığında durum çoğunlukla değişmez ve iki ülke arasındaki anlaşmaya bağlıdır. Bu sorunun başvurudan önce cevaplanması, sonrasındaki ilk beyan döneminde cevaplanmasından daha iyidir.
Gayrimenkul Türkiye’de vergilendirilen kira geliri üretir ve yıllık emlak vergisine tabidir; beş yıl içinde satışı değer artışı kazancı doğurur. Banka mevduatı ve devlet borçlanma araçlarının getirisi stopaja tabidir. Fon katılma paylarının kendi rejimi vardır.
Bunlar yatırımın yapıldığı andan itibaren, başvuru sahibinin yerleşiklik durumundan ve vatandaşlık başvurusunun sonuçlanıp sonuçlanmayacağından bağımsız olarak uygulanır. Üç yıllık süre boyunca elde tutma maliyetinin modellenmesi, hangi yolun kullanılacağına karar vermenin parçasıdır.
Başvuru Nasıl Yürür?
- Yolu seçin ve maliyeti modelleyinYatırım seçenekleri yalnızca tutar bakımından değil, varlığın üç yıl boyunca ne getirdiği ve ne maliyeti olduğu bakımından da farklıdır. Gayrimenkulde edinim maliyetleri, emlak vergisi ve yönetim gideri; mevduat ve borçlanma araçlarında stopaja tabi getiri söz konusudur.
- Yatırımı doğru şekilde tamamlayınGerekiyorsa değerleme raporu, belgelenmiş banka ödemesi, usulüne uygun döviz bozdurma ve tapuya konulan satılmama şerhi. Bunlar sonradan tamamlanacak formaliteler değil, şartlardır.
- Uygunluk belgesini alınO yoldan sorumlu bakanlık ya da kurumdan, şartların sağlandığını gösteren belge.
- İkamet iznini alınYatırımcı ve ailesi bu belgeye dayanarak düzenlenen ikamet iznini alır; bu, vatandaşlık sürecinin alternatifi değil parçasıdır.
- Vatandaşlık başvurusunu yapınUygunluk belgesi, ikamet izni ve başvuru sahibi ile eş ve on sekiz yaşından küçük çocuklara ait kişisel belgelerle. Yabancı belgelerde apostil ve yeminli tercüme aranır.
- İnceleme ve kararDosya incelenir ve karar istisnai yoldan verilir. Süreler değişkendir ve inceleme sırasında ek belge istenebilir.
- Nüfusa kayıtOlumlu karar hâlinde başvuru sahibi ve dâhil edilen aile bireyleri nüfus kütüğüne kaydedilir ve kimlik belgeleri düzenlenir.
Sık Yapılan Hatalar
- 250.000 dolarlık gayrimenkul rakamını kullanmak. Eşik Haziran 2022’den beri 400.000 ABD dolarıdır.
- Tapudaki bedele güvenmek. Bakanlık taşınmazı yetkili değerleme uzmanının raporuna göre değerlendirir.
- Belgeleri hazırlamadan alımı tamamlamak. Değerleme, banka ödeme belgesi ve şerh birer şarttır; sonradan eklenemez.
- Avrupa Birliği’ne vizesiz seyahat beklemek. Türk vatandaşları Schengen bölgesi için vizeye tabidir.
- Üç yıllık süreyi tavsiye saymak. Bu süre içinde satış veya çekim, vatandaşlığın dayandığı temeli ortadan kaldırır.
- Vatandaşlığın tek başına Türkiye’de vergi yükümlülüğü doğurduğunu sanmak. Yükümlülük yerleşikliğe bağlıdır.
- Elde tutma süresindeki vergi maliyetini göz ardı etmek. Kira geliri, emlak vergisi ve stopaj en baştan uygulanır.
- Şartları sağlamanın sonucu garanti ettiğini düşünmek. İstisnai kazanma bir karardır, hak değil.
Sıkça Sorulan Sorular
Vatandaşlık için gereken gayrimenkul tutarı nedir?
Diğer yatırım yolları nelerdir?
Türk vatandaşlığı AB’ye vizesiz seyahat sağlar mı?
İkamet yoluyla başvurmak için ne kadar süre gerekir?
Evlilik yoluyla vatandaşlık kazanılabilir mi?
Türk vatandaşlığı kazanmak Türkiye’de vergi yükümlülüğü doğurur mu?
Çifte vatandaşlık mümkün mü?
Aile bireyleri başvuruya dâhil edilir mi?
Ozbek CPA olarak Türkiye’de yatırım yoluyla vatandaşlığın mali tarafında danışmanlık veriyoruz: yolların üç yıllık elde tutma süresi boyunca toplam maliyet üzerinden karşılaştırılması, ödeme ve döviz bozdurma işlemlerinin şartları karşılayacak şekilde kurgulanması, yatırımın kendi vergi pozisyonunun değerlendirilmesi ve yerleşiklik ile anlaşma sorusunun başvurudan sonra değil önce cevaplanması. Göçmenlik başvurularının kendisi avukatlarca yürütülür; onlarla birlikte çalışıyoruz. Ayrıca oturma izni, şirket kuruluşu, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ve Türk vergi sistemi sayfalarımıza bakabilirsiniz. Bize ulaşın.
