Türkiye’de yasal muhasebe kendi kurallarıyla işler: zorunlu tekdüzen hesap planı, Türkçe ve Türk lirası üzerinden tutulan defterler, bilanço esasına göre defter tutan hemen her şirketi kapsayan elektronik fatura ve defter rejimi ve hiç durmayan bir beyan takvimi. Yabancı sermayeli bir şirket açısından iş yalnızca defter tutmak değildir — iki ayrı takım rakamı mutabık tutmaktır.
Ortakları yurt dışında bulunan, grup raporlaması ise Türk mevzuatının aradığından farklı bir çerçeve, farklı bir hesap planı ve farklı bir takvim üzerinden yürüyen şirketlere muhasebe hizmeti veriyoruz. Aşağıdaki bölüm yerel rejimin fiilen ne talep ettiğini ortaya koyuyor; çünkü bir şirketin Türkiye’de ne kadar finans fonksiyonuna ihtiyaç duyacağını bu belirliyor.
Türkiye’de Yasal Muhasebe Neyi Zorunlu Kılar?
Diğer her şeyi belirleyen dört şart vardır ve hiçbiri ihtiyari değildir.
Türkiye’de şirketler kendi hesap planlarını tasarlamaz. Hesap kodları, numaralandırma ve mali tabloların yapısı mevzuatla belirlenmiştir. Grup hesap planı bunun yerine geçmez; bunun üzerine eşlenir.
Yasal defterler Türkçe ve Türk lirası üzerinden tutulur. Yabancı para işlemleri vergi mevzuatının öngördüğü kurlarla kaydedilir ve doğan farklar grup rakamlarından sapmanın sürekli kaynaklarından biridir.
Bilanço esasına göre defter tutan şirketler artık kâğıt fatura düzenleyemez. Şirket e-fatura kapsamına girdiğinde e-defter zorunluluğu izleyen yılın başında devreye girer.
Vergi mevzuatı kayıtların izleyen yılın başından itibaren beş yıl, ticaret mevzuatı ise on yıl saklanmasını arar. Uygulamada uzun süre belirleyicidir; kısa süreye göre kurulan arşivler sonraki bir incelemede veya işlemde sorun çıkarır.
Elektronik Belge Rejimi
Yeni kurulan ve yeni devralınan şirketlerin en çok takıldığı yer burasıdır; çünkü eşikler bir önceki yılın rakamları üzerinden değerlendirilir ve geçiş tarihi, şirketin durumu ne zaman fark ettiğine bakılmaksızın sabittir.
| Yükümlülük | Kimler kapsamda | Ne zamandan itibaren |
|---|---|---|
| e-Fatura | 2025 brüt satış hasılatı 3 milyon TL ve üzeri olanlar | 1 Temmuz 2026 |
| e-Fatura, düşük eşik | E-ticaret, gayrimenkul ve motorlu taşıt ticareti ile internet reklamcılığında brüt satış hasılatı 500 bin TL ve üzeri olanlar | 1 Temmuz 2026 |
| e-Fatura, eşiksiz | Belirli lisansa tabi sektörler, ciroya bakılmaksızın | Sektöre girişte |
| e-Arşiv fatura | Bilanço esasına göre defter tutanlar, tüm faturalar için | 1 Ocak 2026 |
| e-Defter | e-Fatura kapsamındaki mükellefler | İzleyen yılın başı |
Kapsamdaki bir şirket kâğıt fatura düzenlerse, fatura hiç düzenlenmemiş kabul edilir. Bunun iki sonucu vardır ve ikincisi ticari ilişkiye zarar verenidir: düzenleyene özel usulsüzlük cezası kesilir ve alıcı tutarı gider yazamaz, üzerindeki katma değer vergisini de indiremez. Geçişini tamamlamamış bir tedarikçi, fatura kestiği her müşteri için sorun yaratır.
Uyum Takvimi
Türkiye’de beyan aylıktır, üç aylık değil. Çalışanı olan bir şirket yılın her ayı bir şey beyan eder.
| Beyan | Sıklık | Kapsamı |
|---|---|---|
| Katma değer vergisi beyannamesi | Aylık | Hesaplanan ve indirilecek vergi, istisnalar, yurt dışından alınan hizmetlerde sorumlu sıfatıyla KDV |
| Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi | Aylık | Ücret stopajı, sosyal güvenlik primleri, kira ve serbest meslek ödemelerinde stopaj |
| Geçici vergi beyannamesi | Üç aylık | Dönem sonucu üzerinden kurumlar vergisi |
| Kurumlar vergisi beyannamesi | Yıllık | Hesap dönemini izleyen dördüncü ayın sonuna kadar verilir |
| e-Defter ve berat dosyaları | Aylık veya üç aylık | Yevmiye ve defterikebir; berat dosyaları öngörülen sürede yüklenir |
| Transfer fiyatlandırması formu ve belgelendirme | Yıllık | İlişkili kişi işlemleri, kurumlar vergisi beyannamesi ekinde |
| Gerçek faydalanıcı bildirimi | Yıllık ve değişiklikte | Şirketin nihai faydalanıcıları |
| Yabancı yatırım bildirimi | Yıllık | Yabancı sermayeli şirketler ve şubeler |
Yasal Defterler ile Grup Raporlaması Nerede Ayrışır?
Yabancı sermayeli bir şirkette en çok zaman alan ve genel muhasebe sağlayıcılarının hafife aldığı kısım budur. Türk defterleri grup rakamlarının çevirisi değildir; farklı bir ölçüm çerçevesine göre hazırlanır ve fark yıl sonunda keşfedilmek yerine her dönem açıklanmalıdır.
- Tekdüzen hesap planının grup hesap planına eşlenmesi
- Vergi mevzuatı ile grup çerçevesi arasındaki ölçüm farkları
- Vergi için belirlenmiş amortisman oranları ve faydalı ömürler
- Grupta ayrılan ancak yerel olarak indirilemeyen karşılıklar
- Öngörülen kurlarla yapılan yabancı para değerlemesi
- Şartlar oluştuğunda enflasyon düzeltmesi
- Grup karşılığı bulunmayan kanunen kabul edilmeyen giderler
- Farklı kapanış takvimleri ve raporlama süreleri
Kanuni şartlar oluştuğunda mali tablolar, vergi amaçlarıyla ve öngörülen yönteme göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulur. Düzeltme parasal olmayan kalemlerin kayıtlı değerini, amortisman matrahını ve vergiye tabi sonucu değiştirir ve çoğu grup raporlama çerçevesinde bir karşılığı yoktur. İlgili yılda uygulanıp uygulanmayacağı yayımlanan endeks eşiklerine bağlı olduğundan, her dönem için varsayılmak yerine ayrıca teyit edilmelidir. Uygulandığı yıllarda yasal ve grup rakamları arasındaki mutabakat düzeltilmez, yeniden kurulur.
Yaklaşımımız, mutabakatı yıllık bir çalışma olarak değil sürekli bir tablo olarak tutmaktır. Grup, kendi takvimine göre kendi raporlama paketini alır; yasal sonuca giden köprü ise satır satır belgelenir. Bir denetçinin, bir vergi müfettişinin ve bir alıcının durum tespiti ekibinin ilk istediği şey de zaten budur.
Nasıl Çalışıyoruz?
Finans ekibi hâlihazırda kurulu olan ve yerel çerçeveye, hesap planı eşlemesine ve beyan öncesi incelemeye ihtiyaç duyan şirketler için uygundur. Uygulamaya ilişkin görüş veririz, beyannameleri gözden geçiririz ve riski tarhiyata dönüşmeden işaretleriz.
İşlem kayıtlarını şirket tutar; yasal kapanış, beyannameler, gruba mutabakat ve yıl sonu raporlaması bizde olur. Yerelde bir-iki finans personeli bulunan şirketlerde en yaygın model budur.
Defter tutma, borç ve alacak yönetimi, banka mutabakatı, bordro ve bağlı beyanlar, yasal raporlama ve grup raporlaması. Onay yetkisi şirkette kalır; süreci biz yürütürüz.
Kapsama dâhil olanlar
- Tekdüzen hesap planına göre defter tutulması
- Banka ve kasa mutabakatı
- Satış faturalandırması ve alacak yönetimi
- Borçlar ve tedarikçi yönetimi
- Personel masraf beyanları
- Bordro ve bağlı yasal beyanlar
- Katma değer vergisi ve stopaj beyannameleri
- Geçici ve yıllık kurumlar vergisi beyannameleri
- e-Fatura ve e-defter işletimi
- Gruba aylık yönetim raporlaması
- Yasal ve yıl sonu mali tabloları
- Denetim desteği ve mutabakat tabloları
Raporlama grubun kendi formatında hazırlanır, konsolidasyon sürecinin beklediği dosya türlerinde iletilir ve hesap planı, tekdüzen planın izin verdiği ölçüde grubun yapısına eşlenir. Şirket hâlihazırda bir muhasebe veya kurumsal kaynak planlama sistemi kullanıyorsa, geçiş dayatmak yerine o sistem içinde çalışırız.
Başka Bir Meslek Mensubundan Devir
İşlerimizin önemli bir kısmı kuruluşla değil devirle başlar. Muhasebe başka bir yerde tutulmuşsa ilk iş, sorumluluğu üstlenmeden önce kayıtlarda fiilen ne olduğunu tespit etmektir.
| Devirde incelenen | Neden önemli |
|---|---|
| Verilen beyannamelerin defterle karşılaştırılması | Beyanname ile defter beklenenden sık ayrışır; fark, bir sonraki beyan bunu ileriye taşımadan tespit edilmelidir |
| Devreden katma değer vergisi | Tevsik edilemeyen bir devreden bakiye, reddedilecek bir bakiyedir |
| Geçmiş yıl zararları | Kullanılabilirliği, her yıl usulüne uygun beyan edilmiş olmasına bağlıdır |
| Defter tasdikleri ve e-defter berat dosyaları | Eksik tasdik veya yüklenmemiş berat cezaya tabidir ve geriye dönük telafi edilemez |
| Ortaklar cari hesabı | Ortak-yönetici yapılarında örtülü kazanç ve transfer fiyatlandırması riskinin en yaygın kaynağı |
| Kasa ve stok bakiyeleri | Fiilen bulunmayan bakiyeler vergi incelemelerinin sürekli bulgusu |
| Amortisman tabloları | Yıllar arasında tutarsız uygulanan oran ve faydalı ömürler |
| Transfer fiyatlandırması formu ve belgelendirmesi | İlişkili kişi işlemi bulunmasına rağmen çoğunlukla hiç düzenlenmemiş oluyor |
| Sosyal güvenlik durumu | Ödenmemiş prim borcu önceki meslek mensubunu değil şirketi izler |
İnceleme, iş başlamadan önce belgelenip paylaşılır; böylece şirket neyi devraldığını ve neyin düzeltilmesi gerektiğini bilir. Düzeltme gerekiyorsa, herhangi bir beyanda bulunulmadan önce seçenekleri ve her birinin taşıdığı riski ortaya koyarız.
Sıkça Sorulan Sorular
Muhasebe kayıtları Türkçe ve Türk lirası üzerinden mi tutulmak zorunda?
Türkiye’de kâğıt fatura düzenlenebilir mi?
e-Faturaya ne zaman geçilmesi gerekir?
Türkiye’de beyannameler hangi sıklıkta veriliyor?
Muhasebe kayıtları ne kadar süreyle saklanmalı?
Yasal mali tablolarımız neden grup rakamlarımızdan farklı çıkıyor?
Şirket ne zaman bağımsız denetime tabi olur?
Mevcut meslek mensubumuzdan devir alabiliyor musunuz?
Ozbek CPA olarak yabancı sermayeli şirketlere, şubelere ve irtibat bürolarına Türkiye’de muhasebe hizmeti veriyoruz: tekdüzen hesap planına göre yasal defter tutulması, aylık ve yıllık beyan takvimi, e-fatura ve e-defter işletimi, bordro ve bağlı beyannameler, gruba kendi formatında raporlama ve iki takım rakam arasındaki mutabakat. Bize ulaşın.
