TAREKS kayıt işlemleri, 2025/28 sayılı Tebliğ kapsamında firmaların ve firma adına işlem yapacak kullanıcıların elektronik ortamda tanımlanmasını ve yetkilendirilmesini sağlayan süreçtir. 08.08.2025 tarihli ve 32980 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi Hakkında Tebliğ (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2025/28), 25.08.2025 tarihinde yürürlüğe girmiş; Ticaret Bakanlığı da uygulama rehberi ve TAREKS sayfası üzerinden yeni sürecin dijital esaslarını duyurmuştur.
Yeni sistemle birlikte firma ve kullanıcı tanımlama işlemleri; MERSİS, ESBİS ve KPS entegrasyonları üzerinden yürütülmeye başlanmış, böylece birçok işlem fiziksel evrak akışından çıkarılıp dijital ortama taşınmıştır. Rehberde açıkça belirtildiği üzere, firmaların TAREKS’e kaydı, firma yetkililerinin sisteme alınması, kullanıcıların yetkilendirilmesi ve eski kayıtların güncellenmesi artık daha sade ve sistematik bir yapıda ilerlemektedir.
TAREKS nedir?
TAREKS, yani Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi, ithalat ve ihracata konu ürünlerin tamamını tek tek fiziksel olarak incelemek yerine, risk kriterlerine göre değerlendirme yaparak denetim süreçlerini yöneten dijital sistemdir. Ticaret Bakanlığı’nın resmî açıklamalarına göre sistem, riskli bulunan ürünlere odaklanarak denetimlerin daha etkin yürütülmesini amaçlar.
2025/28 sayılı Tebliğ neyi değiştirdi?
2025/28 sayılı Tebliğ ile en önemli değişiklik, TAREKS’te işlem yapacak firma, firma yetkilisi ve firma kullanıcısı tanımlarının yeni sisteme göre dijital şekilde yapılandırılmasıdır. Ticaret Bakanlığı’nın yayımladığı rehberde, noter onaylı evrakların denetim birimlerine fiziken sunulmasına dayalı eski uygulamanın kaldırıldığı, bunun yerine MERSİS, ESBİS ve KPS verileriyle elektronik doğrulamanın esas alındığı açıklanmıştır.
Bu nedenle artık TAREKS süreci sadece başvuru yapmakla sınırlı değildir. Şirketin temsil yapısı, resmi sicil kayıtlarının güncelliği, e-imza altyapısı ve kullanıcı yönetimi birlikte ele alınmalıdır.
TAREKS’e kimler kayıt olabilir?
Tebliğ kapsamındaki “firma” tanımı oldukça geniştir. Rehbere göre TAREKS’e;
- ticari işletmeler,
- esnaf işletmeleri,
- bireysel ithalatçılar,
- ve belirli durumlarda kamu kurumları
kayıt olabilir. Yani sistem yalnızca sermaye şirketlerine özgü değildir; gerçek ve tüzel kişilerin farklı türleri de işlem türüne göre TAREKS kapsamına girebilir.
Firma tanımlama işlemini kim yapabilir?
Firma tanımlama işlemi, sıradan bir kullanıcı tarafından yapılamaz. Rehbere göre bu işlem yalnızca imza sirkülerinde yer alan ve firmayı temsil ve ilzama yetkili kişi tarafından yapılabilir. Ayrıca başvuruya başlamadan önce ilgili kişinin elektronik imzasının hazır olması gerekir. Bireysel ithalatçılarda ise kayıt işlemi doğrudan kişinin kendisi tarafından gerçekleştirilir.
Bu nokta uygulamada çok önemlidir. Çünkü şirket içinde operasyon ekibi, dış ticaret birimi ya da danışman süreci yönetiyor olsa bile ilk firma tanımlama adımı, uygun yetki yapısı kurulmadan tamamlanamaz.
TAREKS’e giriş nasıl yapılır?
TAREKS’e girişten önce kullanıcıların Ticaret Bakanlığı e-imza uygulamaları üzerinden yetkilendirme başvurusu yapması gerekir. Bakanlığın yayımladığı rehber ve duyurularda, firma yetkilileri ile firma kullanıcılarının önce bu ön başvuruyu tamamlaması, ardından e-imza uygulamaları ana sayfasından “Firma Tanımlama (TAREKS)” bölümüne geçmesi gerektiği belirtilmektedir. Başvuru sırasında ticari işletmeler için vergi numarası, esnaf işletmeleri veya işletmesi bulunmayan bireyler için ise kimlik numarası esas alınır.
Ticari işletmeler için TAREKS kayıt işlemleri
Ticari işletmeler bakımından süreç, sistemde “Firma” seçeneğinin seçilmesiyle başlar. Vergi numarası girilir ve sorgulama yapılır. Eğer daha önce oluşturulmuş bir TAREKS kaydı yoksa “Firma Oluştur” seçeneği üzerinden MERSİS sorgu ekranına geçilir. Sistem, şirketin resmi kayıt bilgilerini MERSİS’ten çeker. Eğer MERSİS’te birden fazla yetkili görünüyorsa, başvuruyu yapan kişi kendi ismini seçerek bilgilerini onaylar.
Sonrasında ekranda istenen bilgiler aşama aşama doldurulur. İlk iki aşamada ilerleme, son aşamada kaydetme işlemi yapılır. En sonda TAREKS Taahhütnamesi okunur, onaylanır ve elektronik imza ile imzalanır. Başvurunun sonucu, sistemde beyan edilen elektronik posta adresine gönderilir. Rehberde ayrıca, şirket adına TAREKS kaydının oluşması için temsil ve ilzama yetkili kişilerden yalnızca birinin başvuru yapmasının yeterli olduğu ifade edilmektedir.
Burada kritik husus şudur: TAREKS ekranında değiştirilemeyen alanlar, doğrudan MERSİS’ten gelen alanlardır. Eğer şirket unvanı, yetkili bilgisi veya başka bir sicil verisi güncel değilse, bu düzeltme TAREKS içinden yapılamaz; önce ilgili resmi sicil kaydı güncellenmelidir.
Esnaf işletmeleri için TAREKS kayıt işlemleri
Esnaf işletmelerinde süreç benzer şekilde ilerler; ancak veri kaynağı MERSİS değil ESBİS’tir. Kullanıcı önce e-imza yetkilendirme sürecini tamamlar, sonra “Firma Tanımlama (TAREKS)” ekranında “Esnaf” seçeneğini seçer. Kimlik numarası ve doğum tarihi ile sorgulama yapılır. Eğer sistemde kayıt yoksa “Firma Oluştur” seçeneği ile ESBİS sorgu ekranına geçilir. Yetkili kişi kendi kaydını seçip onayladıktan sonra bilgi girişleri tamamlanır ve TAREKS Taahhütnamesi imzalanır.
ESBİS’ten gelen alanlar da TAREKS üzerinden değiştirilemez. Veriler güncel değilse, güncelleme ilgili resmi mercide yapılmalıdır. Bu nedenle TAREKS başvurusu öncesinde esnaf sicil verilerinin kontrol edilmesi uygulamada ciddi zaman kazandırır.
Bireyler için TAREKS kayıt işlemleri
Bireyler de TAREKS kapsamında işlem yapabilir. Bunun için sistemde “Birey” seçeneği seçilir, kimlik numarası ve doğum tarihi ile sorgulama yapılır. Rehberde, Türk vatandaşı olmayan ancak kendilerine kimlik numarası tahsis edilmiş yabancıların da birey olarak işlem yapabileceği belirtilmektedir. Eğer daha önce TAREKS kaydı yoksa “Firma Oluştur” seçeneği ile kayıt süreci başlatılır. Bilgiler tamamlandıktan sonra TAREKS Taahhütnamesi elektronik imza ile imzalanır ve başvuru sonuçlandırılır.
Firma kullanıcısı kimdir?
TAREKS’te işlem yapmak için firma yetkilisinin dışında ayrıca kullanıcı tanımlanması zorunlu değildir. Firma yetkilisi, isterse tüm işlemleri doğrudan kendisi gerçekleştirebilir. Ancak ihtiyaç halinde başka kişiler de firma adına sisteme dahil edilebilir. Rehbere göre bu kişiler firma kullanıcısı olarak adlandırılır. Firma kullanıcısı şirket çalışanı olabileceği gibi, gümrük müşaviri ya da danışmanlık firması çalışanı gibi şirketle doğrudan organik bağı olmayan kişiler arasından da seçilebilir.
Bu yapı özellikle dış ticaret operasyonlarını üçüncü kişilerle yöneten firmalar açısından önemlidir. Ancak sistemde yapılan işlemlerden doğan sorumluluğun firma ve kullanıcı üzerinde birlikte doğabileceği unutulmamalıdır. Rehber, beyanların doğru, eksiksiz ve zamanında verilmesinden firma ve kullanıcının birlikte sorumlu olduğunu açıkça belirtmektedir.
TAREKS kullanıcı yetkilendirme nasıl yapılır?
Firma kullanıcısının sisteme alınabilmesi için önce ilgili kişinin, TAREKS’e girişe esas yetkilendirme başvurusunu kendi adına tamamlaması gerekir. Bu işlem tamamlandıktan sonra kullanıcının bilgileri, firma yetkilisinin TAREKS ekranındaki “Yetkilendirme” bölümünde görünür. Firma yetkilisi ilgili kişiyi seçer, yetki tarih aralığını belirler, doğum tarihi ile KPS sorgulaması yapar ve ardından taahhütnameyi elektronik imza ile imzalayarak kullanıcıyı yetkilendirir.
Yetkilendirme tamamlandıktan sonra firma yetkilisi;
- kullanıcıyı aktif hale getirebilir,
- yetki süresini belirleyebilir,
- yetki süresini uzatabilir,
- veya yetkiyi iptal edebilir.
Bu nedenle TAREKS’te kullanıcı yönetimi yalnızca ilk atamadan ibaret değildir; devam eden bir erişim ve risk yönetimi sürecidir.
Firma yetkilisi ile firma kullanıcısı arasındaki fark nedir?
TAREKS’te firma yetkilisi, şirketin imza sirkülerinde yer alan ve temsil-ilzam yetkisine sahip kişidir. Firma kullanıcısı ise firma yetkilisi tarafından sistem üzerinde işlem yapmak üzere atanmış kişidir. Bu nedenle firma yetkilisinin yetki alanı daha geniştir. Rehbere göre firma yetkilisi, kullanıcı gibi işlem yapabilmenin yanında şirketin künye bilgileri üzerinde işlem yapabilir, kullanıcı tanımlayabilir ve kullanıcıların yetki kapsamını değiştirebilir.
Pratikte bu ayrım çok önemlidir. Çünkü bazı şirketler TAREKS erişimini sadece operasyonel ekip üzerinden yürütmeye çalışırken, sistemsel değişiklikler veya yetki güncellemeleri için mutlaka firma yetkilisinin devreye girmesi gerekebilir.
TAREKS’te bilgi güncelleme nasıl yapılır?
TAREKS’te yer alan bilgilerin bir bölümü MERSİS, ESBİS ve KPS gibi resmi veri tabanlarından otomatik çekilir; bir bölümü ise kullanıcı tarafından beyan edilir. Rehber uyarınca resmi sistemlerden gelen alanlar TAREKS üzerinden değiştirilemez. Buna karşılık kullanıcı tarafından beyan edilen bilgiler sistem içinde güncellenebilir. Eğer resmi kayıtlarda sonradan değişiklik olmuş ve bu bilgi TAREKS’e yansımamışsa, firmanın durumu Genel Müdürlüğe yazılı olarak bildirmesi gerekir.
Eski TAREKS kayıtları geçerli mi?
Evet. Rehbere göre, önceki 2011/53 sayılı Tebliğ döneminde TAREKS’e kayıt olmuş firma ve kullanıcıların yeniden sıfırdan kayıt oluşturması gerekmemektedir. Ancak Ticaret Bakanlığı, gerekli gördüğünde kayıtlı firma ve kullanıcı bilgilerinin güncellenmesini talep edebilir. Böyle bir durumda sistemdeki yönlendirmeler takip edilerek yeni statü eşleştirmeleri yapılır. Ticari işletmelerde MERSİS, esnaf işletmelerinde ESBİS, bireylerde ise KPS verileri esas alınarak mevcut kullanıcılar firma yetkilisi veya firma kullanıcısı olarak yeniden sınıflandırılabilir.
TAREKS sürecinde firmalar neden profesyonel destek almalı?
Her ne kadar yeni TAREKS yapısı dijitalleşmiş olsa da, süreç sadece teknik bir başvurudan ibaret değildir. Şirketin resmi sicil verilerinin güncelliği, imza yetkilerinin doğru kurgulanması, hangi kişilerin kullanıcı olarak atanacağı, kullanıcıların yetki süresinin nasıl yönetileceği ve olası hata veya eksikliklerin nasıl giderileceği birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle ithalat ve ürün güvenliği süreçleriyle bağlantılı şirketlerde, yanlış kullanıcı tanımı veya eksik yetki kurgusu operasyonu doğrudan etkileyebilir. Rehberin ortaya koyduğu sistem, dijital kolaylık sağlasa da şirket içi yetki mimarisinin doğru kurulmasını zorunlu hale getirmektedir.
Son değerlendirme
TAREKS kayıt işlemleri, 2025/28 sayılı Tebliğ sonrasında daha dijital, daha sistematik ve daha entegre hale gelmiştir. Ancak bu kolaylık, sürecin basit olduğu anlamına gelmez. Doğru temsil yetkilisinin belirlenmesi, e-imza altyapısının hazırlanması, MERSİS/ESBİS/KPS kayıtlarının kontrol edilmesi ve kullanıcı yetkilendirme modelinin dikkatli kurulması hâlâ kritik önemdedir. Ticaret Bakanlığı’nın yayımladığı güncel duyurular ve rehber de bu sürecin 25 Ağustos 2025 itibarıyla yeni usule göre işletilmesi gerektiğini açıkça göstermektedir.
ÖzbekCPA olarak, TAREKS kayıt süreci, firma tanımlama, kullanıcı yetkilendirme ve dış ticaret operasyonlarına bağlı kurumsal yetki yapılandırmaları konusunda şirketlere uçtan uca destek sunuyoruz. Firmanızın mevcut yapısına uygun, hatasız ve sürdürülebilir bir TAREKS süreci kurmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
TAREKS’e kayıt olmak zorunlu mu?
TAREKS aracılığıyla yürütülen denetim, uygunluk veya izin işlemlerine konu bir işlem yapacaksanız, ilgili firma veya kişi yapısının sistemde uygun şekilde tanımlanması gerekir. Tebliğ ve rehber bu tanımlama ve yetkilendirme sürecini zorunlu prosedür olarak düzenlemektedir.
TAREKS kaydını muhasebeci veya danışman yapabilir mi?
İlk firma tanımlama işlemi kural olarak yalnızca firmayı temsil ve ilzama yetkili kişi tarafından yapılabilir. Ancak sonrasında firma kullanıcısı olarak danışman, gümrük müşaviri veya başka bir kişi yetkilendirilebilir.
TAREKS için e-imza şart mı?
Evet. Rehberde hem yetkilendirme başvurularında hem de taahhütname imzalama aşamalarında elektronik imzanın gerekli olduğu açıkça gösterilmektedir.
MERSİS veya ESBİS’teki yanlış bilgi TAREKS’ten düzeltilebilir mi?
Hayır. Resmi veri tabanlarından çekilen bilgiler TAREKS üzerinden değiştirilemez. Önce ilgili resmi kaydın düzeltilmesi gerekir.
Eski TAREKS kaydı olan firmalar yeniden başvuru yapmak zorunda mı?
Hayır. Eski sistemde kayıtlı firmalar için yeniden sıfırdan kayıt zorunluluğu bulunmamaktadır; ancak Bakanlık güncelleme talep edebilir.
