Transit ticaret ile antrepodaki malın devri sık sık aynı işlem sanılır. Oysa biri katma değer vergisinin konusuna hiç girmez, diğeri girer ancak istisna edilmiştir. Bu ayrım faturanın tipini, seçilecek kodu ve beyannameye ne yazılacağını doğrudan belirler.
Belirleyici olan malın teslim anında nerede bulunduğudur. Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmiyorsa işlem KDV’nin konusuna girmez: fatura KDV’siz ve “Satış” tipinde düzenlenir, istisna kodu seçilmez ve hasılat KDV beyannamesinin hiçbir tablosunda gösterilmez. Mal Türkiye’de transit rejimi altında, antrepoda veya geçici depolamada iken devrediliyorsa KDVK md. 16/1-c istisnası uygulanır: fatura “İstisna” tipinde 235 koduyla düzenlenir ve tutar “Kısmi İstisna Kapsamına Giren İşlemler” tablosunda beyan edilir.
Transit ticaret ve antrepoda mal devri nedir?
Transit ticarette mal, yabancı bir ülkedeki tedarikçiden satın alınır ve Türkiye’de serbest dolaşıma sokulmadan başka bir ülkedeki alıcıya satılır. Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç uğramayabileceği gibi, transit rejimi altında veya bir gümrük antreposu üzerinden de geçebilir.
Antrepoda devirde ise mal Türkiye’deki bir gümrük antreposunda bulunmaktadır; ancak henüz ithalat vergileri ödenmemiş, yani millileştirilmemiştir. Bu statüdeki mal, antrepodan çıkarılmadan Türkiye’deki veya yurt dışındaki başka bir firmaya devredilebilir.
Hangi işlemde hangi kod kullanılır?
Yönlendirme geneldir. Somut olayda alıcının statüsü, malın fiziki konumu ve gümrük beyanları birlikte değerlendirilir.
Transit ticaret
Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmez
Teslim Türkiye’de gerçekleşmediğinden işlem KDVK md. 1 ve 6 uyarınca verginin konusuna girmez. Bir istisna uygulaması değildir; işlem baştan verginin kapsamı dışındadır.
Beyanname — yok, kod yok
Antrepo / transit rejimi
Mal Türkiye’de, ancak serbest dolaşımda değil
Teslim verginin konusuna girer, ancak KDVK md. 16/1-c ile istisna edilmiştir. Tam istisnalar arasında sayılmadığından iade hakkı doğurmaz.
Fatura kodu — 235
Millileşmiş mal
Serbest dolaşıma girmiş eşya
Mal antrepoda dursa dahi teslimi genel hükümlere göre KDV’ye tabidir. İndirim mekanizması olağan şekilde işler.
KDV — olağan oranıyla hesaplanır
KDV istisnasının yasal dayanağı nedir?
KDVK’nın 16/1-c maddesi uyarınca, Gümrük Kanunu’ndaki transit ve gümrük antrepo rejimleri ile geçici depolama ve serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mallar KDV’den istisnadır. İdari uygulama ve Gelir İdaresi Başkanlığı özelgeleri, bu rejimler altında bulunan malların tesliminin de istisna kapsamında değerlendirildiğini ortaya koymaktadır. İstisna, KDVK’nın 32. maddesinde sayılan tam istisnalar arasında yer almadığından kısmi istisna niteliğindedir.
Transit ve antrepo rejimleri ile geçici depolama ve serbest bölge malları.
Hem e-belge istisna kodu hem de beyannamedeki kısmi istisna satırı.
İstisna kapsamındaki teslimlerle ilgili yüklenilen KDV indirilemez.
İndirilemeyen KDV, kurum kazancının tespitinde gider veya maliyettir.
- Bu işlemler nedeniyle KDV iadesi talep edilemez.
- İstisna kapsamındaki teslimlerle ilgili yüklenilen KDV indirim konusu yapılamaz.
- İndirilemeyen KDV, kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilir; kanunen kabul edilmeyen gider değildir.
Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmeden yurt dışında teslim ediliyorsa, teslim Türkiye’de gerçekleşmediği için işlem KDVK md. 1 ve 6 uyarınca verginin konusuna girmez. Bu bir istisna uygulaması değildir; işlem baştan verginin kapsamı dışındadır. Verginin konusuna girmeyen işlemler beyan edilmez ve bu hasılat için beyannamenin hiçbir tablosunda satır açılmaz.
235 koduyla fatura nasıl düzenlenir?
Aşağıdaki düzen, malın Türkiye’de transit rejimi altında veya antrepoda iken devredildiği, yani KDVK md. 16/1-c istisnasının uygulandığı teslimler içindir. Malın hiç Türkiye’ye girmediği transit ticarette fatura düzeni farklıdır.
-
Fatura tipini seçin
Fatura, e-Fatura veya e-Arşiv Fatura olarak “İSTİSNA” tipinde düzenlenir.
-
KDV oranını ve istisna kodunu girin
KDV oranı %0 olarak girilir; istisna kodu alanında 235 – “Transit ve gümrük antrepo rejimleri ile geçici depolama ve serbest bölge hükümlerinin uygulandığı malların teslimi” seçilir.
-
Açıklamayı ve tevsik bilgisini yazın
“3065 sayılı KDV Kanunu’nun 16/1-c maddesi uyarınca KDV’den istisnadır.” ibaresi eklenir. İşlemin niteliğine göre transit refakat belgesi (T1/NCTS) veya antrepo beyannamesinin tarih ve sayısına yer verilir.
Geçmişte aranan Transit Ticaret Formu uygulaması 2013 yılında yürürlükten kaldırılmıştır; bugün bu belge düzenlenmemektedir.
-
Yurt dışındaki alıcı için alanları doldurun
e-Arşiv Faturada alıcının vergi kimlik numarası alanına 2222222222 yazılır; alıcının unvanı, adresi ve ülkesi eksiksiz belirtilir.
Vergi Usul Kanunu md. 215 uyarınca fatura Türkçe düzenlenir; yabancı para birimi kullanılabilir ve yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen faturalarda Türk lirası karşılığının gösterilmesi zorunlu değildir. Faturaya İngilizce ticari fatura eşlik eder.
-
Türkiye’deki alıcıya devirde e-Fatura düzenleyin
Alıcı e-Fatura mükellefi ise e-Fatura düzenlenir; fatura yabancı para biriminde düzenlenirse Türk lirası karşılığı gösterilir.
İşlem verginin konusuna girmediği için seçilecek bir istisna kodu bulunmaz. Fatura “İSTİSNA” tipinde değil, normal satış faturası olarak ve KDV hesaplanmaksızın düzenlenir. Alıcı yurt dışında yerleşik olduğundan vergi kimlik numarası alanına 2222222222 yazılır.
KDV beyannamesinde nasıl gösterilir, iade alınabilir mi?
16/1-c istisnası kapsamındaki teslim bedeli, teslimin yapıldığı döneme ait KDV beyannamesinin “Kısmi İstisna Kapsamına Giren İşlemler” tablosunda 235 koduyla beyan edilir. Bu istisna türünde KDV iadesi talep edilemez.
İşlemle ilgili yurt içinde yüklenilen KDV’ler — nakliye, sigorta, komisyon, depolama gibi hizmetlere ait KDV — indirim konusu yapılmaz. Bu tutarlar daha önceki dönemlerde indirilmişse, teslimin gerçekleştiği dönem beyannamesinde “Daha Önce İndirim Konusu Yapılan KDV’nin İlavesi” satırı aracılığıyla düzeltilir ve gider veya maliyet hesaplarına aktarılır. Beyannamenin güncel sürümlerinde bu satır, “Kısmi İstisna Kapsamına Giren İşlemler” tablosundaki toplam yüklenilen KDV tutarından otomatik olarak beslenir; iki tutarın birbirini tutması gerekir.
Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmiyorsa işlem KDV’nin konusuna girmediğinden beyannameye hiçbir şekilde dahil edilmez; kullanılacak bir istisna kodu da bulunmaz. Gelir İdaresi Başkanlığı’nın yerleşik görüşü bu yöndedir: transit ticarete konu mallar şirketin mal varlığına girip çıksa ve satış fatura ile belgelense dahi, mal millileşmediği için teslim Türkiye sınırları içinde gerçekleşmiş sayılmaz; işlem KDV’nin konusuna girmez ve KDV beyannamesinde gösterilmez (İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 25.05.2011 tarih ve B.07.1.GİB.4.35.18.02-1744-176 sayılı özelgesi ile aynı yöndeki 39044742-KDV.06.-1099 sayılı özelge).
Aynı gerekçeyle bu işleme bağlı kur farkı, vade farkı ve fiyat farkı gibi unsurlar da KDV’ye tabi olmaz.
Buna karşılık işlemin diğer yükümlülükleri devam eder:
- Düzenlenen ve alınan faturalar Form Ba ve Form Bs bildirim hadlerini aşıyorsa bu formlara dahil edilir.
- KDVK md. 30/a uyarınca, vergiye tabi olmayan bu teslimlerle ilgili yüklenilen KDV indirilemez. Mükellefin hem vergili hem vergisiz teslimleri varsa, genel giderlere ait KDV’nin oranlama yoluyla bulunan kısmı da indirim hesaplarından çıkarılır.
- Transit ticaret hasılatı beyannameye girmediğinden, KDV matrahı ile gelir tablosundaki brüt satışlar arasında fark oluşur. Farkın kaynağını gösteren belgelerin dönem içinde dosyalanması, izaha davet aşamasında kolaylık sağlar.
İdarenin özelgeleri, malın fiziki konumuna ve alıcının statüsüne göre farklılaşabilmektedir. Serbest bölgede faaliyet gösteren bir firmanın transit ticaret satışlarının 235 kodu ile beyannameye dahil edilmesi gerektiği yönünde görüş verildiği durumlar da bulunmaktadır. Sınır durumlarda işlem öncesinde özelge talep edilmesi yerinde olur.
Hangi mallar KDV’siz devredilebilir?
İstisnanın ölçütü malın cinsi değil, gümrük statüsüdür. Sektörden bağımsız olarak makine ve ekipman, yedek parça, elektronik ürünler, kimyasallar, tekstil ürünleri veya emtia niteliğindeki mallar bu kapsamda KDV hesaplanmaksızın devredilebilir; belirleyici olan, malın teslim anında serbest dolaşıma girmemiş olmasıdır.
İstisna kapsamında
- Transit rejimi altında taşınan mallar (T1/NCTS kapsamında)
- Gümrük antrepo rejimi kapsamında genel veya özel antrepoda depolanan mallar
- Geçici depolama yerlerinde bulunan mallar
- Serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mallar
Kapsam dışında
- Serbest dolaşıma girmiş (millileştirilmiş) malların teslimi; bu mallar antrepoda bulunsa dahi genel hükümlere göre KDV’ye tabidir
- Antrepodan çekilerek ithal edilen mallar; ithalat aşamasında KDV gümrük idaresine ödenir
- Türkiye içindeki olağan mal teslimleri
Transit ticarette belge düzeni nasıl olmalı?
Transit ticarette alış faturası yurt dışındaki tedarikçiden alınır; satış faturası Türkiye’deki firma tarafından yurt dışındaki alıcıya KDV hesaplanmaksızın düzenlenir. Faturaya İngilizce ticari fatura eşlik eder.
- Fatura “Satış” tipinde düzenlenir, istisna kodu seçilmez
- Alıcının vergi kimlik numarası alanına 2222222222 yazılır; unvan, adres ve ülke eksiksiz belirtilir
- Taşıma belgeleri (konşimento, CMR) muhafaza edilir
- Varsa transit refakat belgesi dosyalanır
- Banka transfer kayıtları işlemle eşleştirilerek saklanır
Alış ve satış bedeli arasındaki fark ticari kazanç olarak kurumlar vergisi matrahına dahildir. Transit ticaret kazançlarına yönelik olarak 7582 sayılı Kanun’la Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-i maddesine eklenen kazanç indirimi ayrı bir yazımızda ele alınmıştır.
Antrepodaki malın devrinde gümrük süreci nasıl işler?
Gümrük Yönetmeliği’nin 333. maddesi uyarınca gümrük antrepolarında depolanan eşya satış suretiyle başkasına devredilebilir.
-
Taraflar gümrük idaresine başvurur
Devreden ve devralan, taleplerini ilgili gümrük müdürlüğüne yazılı olarak (dilekçe ile) bildirir.
-
Stok kayıtları güncellenir
Antrepo stok kayıtlarında gerekli değişiklikler yapılır ve Antrepo Stok Takip Formu düzenlenir.
-
Yükümlülük devralana geçer
Devirle birlikte eşyaya ilişkin gümrük yükümlülükleri devralan firmaya intikal eder.
-
Serbest dolaşıma giriş aşamasında KDV ödenir
Devralan firma malı ithal ederse KDV gümrük idaresine ödenir; matrah, devir bedelinin de yansıdığı gümrük kıymeti esas alınarak hesaplanır. Gümrükte ödenen bu KDV genel hükümler çerçevesinde indirim konusu yapılabilir.
Her eşya antrepoya konulabilir mi?
Eşya bazında “antrepoya girer/girmez” şeklinde bir tarife listesi bulunmaz; kural Gümrük Kanunu md. 94’te serbesttir. Sınırlamalar ürün listesi üzerinden değil, üç filtre üzerinden işler.
Hiç alınamayan eşya
Yasak ve millileşmiş eşya
Türkiye’ye girişi yasak olan eşya antrepoya alınmaz. Serbest dolaşımdaki eşya da kural olarak konulamaz; antrepo rejimi millileşmemiş eşya içindir.
İstisnası — ihraç eşyası ve ihracata bağlı önlemlerden yararlanan eşya
Donanım şartı
Nitelikli antrepo gerektiren eşya
Parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı eşya yalnızca bu nitelikteki eşya için yapılmış antrepolara konulabilir. Akaryakıt ve ÖTV Kanunu’na ekli (I) sayılı liste ürünleri tank donanımı, soğuk zincir gerektiren gıda ürünleri soğuk hava tertibatı gerektirir.
Ölçüt — antreponun fiziki donanımı
İdari kısıtlamalar
Teminat ve uygulama sınırları
Cep telefonları, kaçakçılıkla mücadele kapsamındaki düzenlemeler uyarınca antrepo rejimine alınmamakta, doğrudan ithalata konu edilmektedir. Tütün mamulleri ve alkollü içkilerde götürü veya indirimli teminat uygulanmaz.
Sonuç — kabul edebilen antrepo sayısı fiilen sınırlı
Uygulamada asıl belirleyici, antreponun açma ve işletme izin belgesindeki eşya kapsamıdır: her antrepo yalnızca izninde belirtilen eşya cinslerini depolayabilir. Bu nedenle “bu ürün antrepoya girer mi” sorusunun cevabı, mevzuattan önce hedef antreponun faaliyet izninin kapsamında aranır.
Örnek muhasebe kayıtları nasıl görünür?
Türkiye’de yerleşik firma, yurt dışındaki tedarikçiden 4.000.000 TL karşılığı mal satın almış ve bu malı Türkiye’de serbest dolaşıma sokmadan 4.800.000 TL karşılığında yurt dışındaki alıcıya satmıştır.
| İşlem | Borç | Alacak | Tutar |
|---|---|---|---|
| Mal alışı | 153 Ticari Mallar (Transit Ticaret Malları) | 320 Satıcılar | 4.000.000 |
| Satış | 120 Alıcılar | 601 Yurt Dışı Satışlar | 4.800.000 |
| Satılan malın maliyeti | 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti | 153 Ticari Mallar | 4.000.000 |
İşlemle ilgili yurt içi giderlere ait KDV indirilmeyerek KDV dahil tutar üzerinden gider veya maliyet hesaplarına kaydedilir; daha önce indirilmiş bir KDV varsa beyannamede “Daha Önce İndirim Konusu Yapılan KDV’nin İlavesi” satırıyla düzeltilir. Antrepodaki malın Türkiye’deki bir firmaya devrinde satış hasılatı 600 Yurtiçi Satışlar, yurt dışındaki bir firmaya devrinde 601 Yurt Dışı Satışlar hesabında izlenir.
En sık nerede hata yapılır?
- Transit ticaret hasılatını beyannameye yazmak. Verginin konusuna girmeyen işlem için beyannamede satır yoktur; “Diğer İşlemler” tablosundaki satırlar matrahı besleyen vergili işlemler içindir ve buraya yazılan tutar KDV matrahını olduğundan yüksek gösterir.
- İki farklı işlemi aynı kodla faturalamak. 235 kodu yalnızca mal Türkiye’de antrepoda, geçici depolamada veya transit rejimindeyken yapılan teslimler içindir.
- Fatura tipini yanlış seçmek. Transit ticarette fatura “İstisna” değil “Satış” tipindedir ve istisna kodu seçilmez.
- Yüklenilen KDV’yi indirimde bırakmak. Md. 30/a nedeniyle indirilemez; vergili ve vergisiz teslimlerin birlikte yapıldığı hallerde genel giderlerde oranlama gerekir.
- Ba/Bs bildirimini atlamak. İşlem KDV’ye tabi olmasa da hadleri aşan alış ve satış faturaları bildirime dahil edilir.
- Matrah ile brüt satış farkını açıklayamamak. Farkın kaynağı dönem içinde belgelenip dosyalanmazsa izaha davet aşamasında sorun çıkar.
- Millileşmiş malı istisna kapsamında sanmak. Serbest dolaşıma girmiş mal antrepoda dursa dahi teslimi KDV’ye tabidir.
Sıkça sorulan sorular
Bu işlemlerde KDV iadesi alınabilir mi?
Hayır. KDVK 16/1-c kapsamındaki teslimler kısmi istisna niteliğindedir ve KDVK md. 32’de sayılmadığından iade hakkı doğurmaz. Yüklenilen KDV gider veya maliyet olarak dikkate alınır.
İşlemle ilgili yüklenilen KDV’ler ne olur?
KDVK md. 30/a uyarınca indirim konusu yapılamaz. Daha önce indirilmişse teslimin yapıldığı dönem beyannamesinde “Daha Önce İndirim Konusu Yapılan KDV’nin İlavesi” satırıyla düzeltilir. İndirilemeyen KDV, md. 58 çerçevesinde kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider veya maliyet olarak kabul edilir.
Fatura döviz cinsinden ve İngilizce düzenlenebilir mi?
VUK md. 215 uyarınca fatura Türkçe düzenlenir; yabancı para birimi kullanılabilir. Yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen faturalarda Türk lirası karşılığının gösterilmesi zorunlu değildir. Uluslararası işlemlerde faturaya İngilizce ticari fatura eşlik eder.
Millileştirilmiş malın satışı da istisna kapsamında mıdır?
Hayır. Serbest dolaşıma girmiş malların teslimi, mal antrepoda bulunsa dahi genel hükümlere göre KDV’ye tabidir. İstisna yalnızca serbest dolaşıma girmemiş ve ilgili gümrük rejimleri altındaki mallar için geçerlidir.
Mal Türkiye’ye hiç girmeden satılırsa da 235 kodu kullanılır mı?
Hayır. Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmeden yurt dışında teslim ediliyorsa işlem KDV’nin konusuna girmez; bu nedenle KDV beyannamesinde beyan edilmez ve herhangi bir istisna kodu kullanılmaz. Fatura, “İstisna” tipinde değil normal satış faturası olarak, KDV hesaplanmaksızın düzenlenir. 235 kodu yalnızca malın Türkiye’de transit rejimi altında veya antrepoda iken teslim edildiği durumlarda kullanılır.
Transit ticaret hasılatı KDV beyannamesinin herhangi bir tablosuna yazılır mı?
Hayır. KDV beyannamesi, verginin konusuna giren işlemlerin beyan edildiği bir beyannamedir. Konusuna girmeyen işlemler için beyannamede bir satır bulunmaz. Transit ticaret hasılatının “Diğer İşlemler” tablosuna yazılması, KDV matrahının olduğundan yüksek beyan edilmesine yol açar. İşlem yalnızca muhasebe kayıtlarında ve Form Ba/Bs bildirimlerinde yer alır.
Antrepoda devraldığım malı ithal edersem KDV nasıl hesaplanır?
İthalatta KDV, devir bedelinin de yansıdığı gümrük kıymeti üzerinden gümrük idaresine ödenir. Gümrükte ödenen bu KDV, ithalatçı tarafından indirim konusu yapılabilir.
Her eşya antrepoya konulabilir mi?
Kural olarak serbest dolaşıma girmemiş her türlü eşya antrepoya konulabilir (Gümrük Kanunu md. 94). Türkiye’ye girişi yasak eşya antrepoya alınmaz; parlayıcı, patlayıcı, akaryakıt veya soğuk zincir gerektiren ürünler yalnızca uygun donanıma sahip antrepolara konulabilir. Ayrıca her antrepo, açma ve işletme izninde belirtilen eşya cinsleriyle sınırlıdır.
Özbek CPA olarak transit ticaret ve antrepo işlemlerinde belge düzeni, KDV beyanı, gümrük süreçlerinin muhasebe kayıtlarıyla eşleştirilmesi ve Ba/Bs uyumu konularında destek veriyoruz. Bize ulaşın.
