Transit ticaret ve antrepoda mal devri nedir?
Transit ticarette mal, yabancı bir ülkedeki tedarikçiden satın alınır ve Türkiye’de serbest dolaşıma sokulmadan başka bir ülkedeki alıcıya satılır. Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç uğramayabileceği gibi, transit rejimi altında veya bir gümrük antreposu üzerinden de geçebilir.
Antrepoda devirde ise mal Türkiye’deki bir gümrük antreposunda bulunmaktadır; ancak henüz ithalat vergileri ödenmemiş, yani millileştirilmemiştir. Bu statüdeki mal, antrepodan çıkarılmadan Türkiye’deki veya yurt dışındaki başka bir firmaya devredilebilir.
KDV istisnasının yasal dayanağı nedir?
KDVK’nın 16/1-c maddesi uyarınca, Gümrük Kanunu’ndaki transit ve gümrük antrepo rejimleri ile geçici depolama ve serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mallar KDV’den istisnadır. İdari uygulama ve Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) özelgeleri, bu rejimler altında bulunan malların tesliminin de istisna kapsamında değerlendirildiğini ortaya koymaktadır.
Bu istisna, KDVK’nın 32. maddesinde sayılan tam istisnalar arasında yer almadığından kısmi istisna niteliğindedir. Sonuçları şunlardır:
- Bu işlemler nedeniyle KDV iadesi talep edilemez.
- KDVK md. 30/a uyarınca, istisna kapsamındaki teslimlerle ilgili olarak yüklenilen KDV indirim konusu yapılamaz.
- İndirilemeyen bu KDV, KDVK md. 58 çerçevesinde gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınır; kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilir (kanunen kabul edilmeyen gider değildir).
- Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmeden yurt dışında teslim ediliyorsa, teslim Türkiye’de gerçekleşmediği için işlem KDVK md. 1 ve 6 uyarınca verginin konusuna dahi girmez. Bu durumda hasılatın KDV beyannamesinin “Diğer İşlemler” tablosundaki “verginin konusuna girmeyen işlemler” satırında (501 kodu) gösterilmesi uygun olur. Mal Türkiye’de transit rejimi altında veya antrepoda iken teslim ediliyorsa, 16/1-c istisnası uygulanır ve 235 kodu kullanılır.
235 koduyla fatura nasıl düzenlenir?
- Fatura tipi: Fatura, e-Fatura veya e-Arşiv Fatura olarak “İSTİSNA” tipinde düzenlenir.
- KDV oranı ve istisna kodu: KDV oranı %0 olarak girilir; istisna kodu alanında “235 – Transit ve gümrük antrepo rejimleri ile geçici depolama ve serbest bölge hükümlerinin uygulandığı malların teslimi (KDVK 16/1-c)” seçilir.
- Fatura açıklaması: “3065 sayılı KDV Kanunu’nun 16/1-c maddesi uyarınca KDV’den istisnadır.” ibaresi yazılır. Ayrıca işlemin niteliğine göre transit refakat belgesi (T1/NCTS) veya antrepo beyannamesinin tarih ve sayısına yer verilir. (Geçmişte aranan Transit Ticaret Formu uygulaması 2013 yılında yürürlükten kaldırılmıştır; bugün bu belge düzenlenmemektedir.)
- Yurt dışındaki alıcıya fatura: e-Arşiv Faturada alıcının vergi kimlik numarası alanına 2222222222 yazılır; alıcının unvanı, adresi ve ülkesi eksiksiz belirtilir. Vergi Usul Kanunu (VUK) md. 215 uyarınca fatura Türkçe düzenlenir; yabancı para birimi kullanılabilir ve yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen faturalarda Türk lirası karşılığının gösterilmesi zorunlu değildir. Faturaya İngilizce ticari fatura (commercial invoice) eşlik eder.
- Türkiye’deki alıcıya devir faturası: Alıcı e-Fatura mükellefi ise e-Fatura düzenlenir; fatura yabancı para biriminde düzenlenirse Türk lirası karşılığı gösterilir.
KDV beyannamesinde nasıl gösterilir, iade alınabilir mi?
İstisna kapsamındaki teslim bedeli, teslimin yapıldığı döneme ait KDV beyannamesinin “Kısmi İstisna Kapsamına Giren İşlemler” tablosunda 235 koduyla beyan edilir. Bu istisna türünde KDV iadesi talep edilemez.
İşlemle ilgili yurt içinde yüklenilen KDV’ler (örneğin nakliye, sigorta, komisyon, depolama gibi hizmetlere ait KDV) indirim konusu yapılmaz. Bu tutarlar daha önceki dönemlerde indirilmişse, teslimin gerçekleştiği dönem beyannamesinde “İlave Edilecek KDV” satırı aracılığıyla düzeltilir ve gider veya maliyet hesaplarına aktarılır.
Hangi mallar KDV’siz devredilebilir?
İstisnanın ölçütü malın cinsi değil, gümrük statüsüdür. Sektörden bağımsız olarak makine ve ekipman, yedek parça, elektronik ürünler, kimyasallar, tekstil ürünleri veya emtia niteliğindeki mallar bu kapsamda KDV hesaplanmaksızın devredilebilir; belirleyici olan, malın teslim anında serbest dolaşıma girmemiş olması ve aşağıdaki rejimlerden biri altında bulunmasıdır:
- Transit rejimi altında taşınan mallar (T1/NCTS kapsamında),
- Gümrük antrepo rejimi kapsamında genel veya özel antrepoda depolanan mallar,
- Geçici depolama yerlerinde bulunan mallar,
- Serbest bölge hükümlerinin uygulandığı mallar.
Buna karşılık aşağıdaki durumlar istisna kapsamına girmez:
- Serbest dolaşıma girmiş (millileştirilmiş) malların teslimi; bu mallar antrepoda bulunsa dahi satışları genel hükümlere göre KDV’ye tabidir.
- Antrepodan çekilerek ithal edilen mallar; ithalat aşamasında KDV, gümrük idaresine ödenir.
- Türkiye içindeki olağan mal teslimleri.
Transit ticarette belge düzeni nasıl olmalı?
Transit ticarette alış faturası yurt dışındaki tedarikçiden alınır; satış faturası Türkiye’deki firma tarafından yurt dışındaki alıcıya KDV hesaplanmaksızın düzenlenir. Faturaya İngilizce ticari fatura eşlik eder. İşlemin tevsiki bakımından taşıma belgeleri (konşimento, CMR), varsa transit refakat belgesi ve banka transfer kayıtlarının muhafazası önem taşır.
Alış ve satış bedeli arasındaki fark ticari kazanç olarak kurumlar vergisi matrahına dahildir. Transit ticaret kazançlarına yönelik olarak 7582 sayılı Kanun’la Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-i maddesine eklenen kazanç indirimi ayrı bir yazımızda ele alınmıştır.
Antrepodaki malın devrinde gümrük süreci nasıl işler?
Gümrük Yönetmeliği’nin 333. maddesi uyarınca gümrük antrepolarında depolanan eşya satış suretiyle başkasına devredilebilir. Bunun için devreden ve devralanın taleplerini ilgili gümrük müdürlüğüne yazılı olarak (dilekçe ile) bildirmesi ve antrepo stok kayıtlarında gerekli değişikliklerin yapılması (Antrepo Stok Takip Formu) gerekir. Devirle birlikte eşyaya ilişkin gümrük yükümlülükleri devralana geçer.
Devralan firma malı serbest dolaşıma sokarsa, ithalatta KDV gümrük idaresine ödenir; matrah, devir bedelinin de yansıdığı gümrük kıymeti esas alınarak hesaplanır. İthalatta ödenen bu KDV, ithalatçı tarafından genel hükümler çerçevesinde indirim konusu yapılabilir.
Her eşya antrepoya konulabilir mi?
Eşya bazında “antrepoya girer/girmez” şeklinde bir tarife listesi bulunmaz; kural Gümrük Kanunu md. 94’te serbesttir: serbest dolaşıma girmemiş her türlü eşya antrepoya konulabilir. Sınırlamalar ürün listesi üzerinden değil, üç filtre üzerinden işler:
1. Antrepoya hiç alınamayacak eşya
- Türkiye’ye girişi yasak olan eşya (uyuşturucu, kaçak eşya, yasaklı atık ve kimyasallar vb.) antrepoya alınmaz.
- Serbest dolaşımdaki (millileşmiş veya yerli) eşya da kural olarak antrepoya konulamaz; antrepo rejimi millileşmemiş eşya içindir. Bunun istisnası, ihracata bağlı önlemlerden yararlanan eşya ile fiili ihracat öncesinde antrepoda depolanan ihraç eşyasıdır.
2. Ancak uygun donanımlı antrepoya alınabilecek eşya
- Parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı eşya ile bir arada bulunduğu eşya için tehlike veya zarar doğuran ürünler, yalnızca bu nitelikteki eşya için özel olarak yapılmış antrepolara konulabilir.
- Akaryakıt ve Özel Tüketim Vergisi Kanunu’na ekli (I) sayılı liste kapsamındaki ürünler, tank donanımlı akaryakıt antrepolarını gerektirir.
- Soğuk zincir gerektiren gıda ürünleri ancak soğuk hava tertibatlı antrepolara alınabilir.
3. İdari kısıtlamalar
- Cep telefonları, kaçakçılıkla mücadele kapsamındaki idari düzenlemeler uyarınca antrepo rejimine alınmamakta, doğrudan ithalata konu edilmektedir.
- Tütün mamulleri ve alkollü içkiler gibi yüksek ÖTV’li ürünlerde götürü veya indirimli teminat uygulanmaz; eşya bazında ağırlaştırılmış teminat aranır ve bu ürünleri kabul edebilen antrepo sayısı fiilen sınırlıdır.
Uygulamada asıl belirleyici, antreponun açma ve işletme izin belgesindeki eşya kapsamıdır: her antrepo yalnızca izninde belirtilen eşya cinslerini depolayabilir. Bu nedenle “bu ürün antrepoya girer mi” sorusunun cevabı, mevzuattan önce hedef antreponun faaliyet izninin kapsamında aranır.
Örnek muhasebe kayıtları
Örnek: Türkiye’de yerleşik firma, yurt dışındaki tedarikçiden 4.000.000 TL karşılığı mal satın almış ve bu malı Türkiye’de serbest dolaşıma sokmadan 4.800.000 TL karşılığında yurt dışındaki alıcıya satmıştır.
| İşlem | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| Mal alışı | 153 Ticari Mallar (Transit Ticaret Malları) 4.000.000 | 320 Satıcılar 4.000.000 |
| Satış | 120 Alıcılar 4.800.000 | 601 Yurt Dışı Satışlar 4.800.000 |
| Satılan malın maliyeti | 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 4.000.000 | 153 Ticari Mallar 4.000.000 |
İşlemle ilgili yurt içi giderlere (nakliye, komisyon vb.) ait KDV indirilmeyerek KDV dahil tutar üzerinden gider veya maliyet hesaplarına kaydedilir; daha önce indirilmiş bir KDV varsa beyannamede “İlave Edilecek KDV” satırıyla düzeltilir. Antrepodaki malın Türkiye’deki bir firmaya devrinde satış hasılatı 600 Yurtiçi Satışlar, yurt dışındaki bir firmaya devrinde 601 Yurt Dışı Satışlar hesabında izlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu işlemlerde KDV iadesi alınabilir mi?
- Hayır. KDVK 16/1-c kapsamındaki teslimler kısmi istisna niteliğindedir ve KDVK md. 32’de sayılmadığından iade hakkı doğurmaz. Yüklenilen KDV gider veya maliyet olarak dikkate alınır.
İşlemle ilgili yüklenilen KDV’ler ne olur?
- KDVK md. 30/a uyarınca indirim konusu yapılamaz. Daha önce indirilmişse teslimin yapıldığı dönem beyannamesinde “İlave Edilecek KDV” satırıyla düzeltilir. İndirilemeyen KDV, KDVK md. 58 çerçevesinde kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider veya maliyet olarak kabul edilir.
Fatura döviz cinsinden ve İngilizce düzenlenebilir mi?
- VUK md. 215 uyarınca fatura Türkçe düzenlenir; yabancı para birimi kullanılabilir. Yurt dışındaki müşteriler adına düzenlenen faturalarda Türk lirası karşılığının gösterilmesi zorunlu değildir. Uluslararası işlemlerde faturaya İngilizce ticari fatura (commercial invoice) eşlik eder.
Millileştirilmiş malın satışı da istisna kapsamında mıdır?
- Hayır. Serbest dolaşıma girmiş malların teslimi, mal antrepoda bulunsa dahi genel hükümlere göre KDV’ye tabidir. İstisna yalnızca serbest dolaşıma girmemiş ve ilgili gümrük rejimleri altındaki mallar için geçerlidir.
Mal Türkiye’ye hiç girmeden satılırsa da 235 kodu kullanılır mı?
- Mal Türkiye gümrük bölgesine hiç girmeden yurt dışında teslim ediliyorsa işlem KDV’nin konusuna girmez; bu hasılatın beyannamenin “Diğer İşlemler” tablosundaki verginin konusuna girmeyen işlemler satırında (501 kodu) gösterilmesi uygun olur. 235 kodu, malın Türkiye’de transit rejimi altında veya antrepoda iken teslim edildiği durumlarda kullanılır.
Antrepoda devraldığım malı ithal edersem KDV nasıl hesaplanır?
- İthalatta KDV, devir bedelinin de yansıdığı gümrük kıymeti üzerinden gümrük idaresine ödenir. Gümrükte ödenen bu KDV, ithalatçı tarafından indirim konusu yapılabilir.
Her eşya antrepoya konulabilir mi?
- Kural olarak serbest dolaşıma girmemiş her türlü eşya antrepoya konulabilir (Gümrük Kanunu md. 94). Türkiye’ye girişi yasak eşya antrepoya alınmaz; parlayıcı, patlayıcı, akaryakıt veya soğuk zincir gerektiren ürünler yalnızca uygun donanıma sahip antrepolara konulabilir. Ayrıca her antrepo, açma ve işletme izninde belirtilen eşya cinsleriyle sınırlıdır.
