Türkiye’de katma değer vergisinin genel oranı %20, indirimli oranları %10 ve %1’dir. Kayıt için bir hasılat eşiği yoktur: vergiye tabi faaliyette bulunan herkes ilk işlemden itibaren mükellef olur. Beyanname aylıktır. Yabancı sermayeli işletmeleri asıl şaşırtan şey oran değil, iki mekanizmadır — yurt içi hizmetlerde tevkifat ve devreden katma değer vergisinin kural olarak iade edilmeyip devretmesi.
Oranlar
| Oran | Kapsamı |
|---|---|
| %20 | Genel oran; indirimli oran listelerinde yer almayan tüm teslim ve hizmetler ile ithalat |
| %10 | (II) sayılı listedeki teslim ve hizmetler; birçok gıda maddesi, ilaç ve tıbbi ürünler, konaklama ile belirli sağlık ve tekstil teslimleri |
| %1 | (I) sayılı listedeki teslim ve hizmetler; temel gıda maddeleri, gazete ve dergiler ile belirli tarımsal ürün ve teslimler |
İndirimli oran listeleri bir Bakanlar Kurulu kararının ekindedir ve sık sık, bazen yıl ortasında değiştirilir. Bir ürünü benzerine bakarak sınıflandırmak yaygın ve pahalı bir hatadır: oran, ürünün listede tarif edildiği hâline bağlıdır ve bir ürün açıkça bir satıra girmiyorsa genel oran uygulanır.
İhracat sık sık “sıfır oranlı” diye anlatılır. Türk mevzuatı böyle işlemez. İhracat tam istisna kapsamındadır; bu, farklı sonuçlar doğuran ayrı bir hukuki mekanizmadır: işlem vergiden istisnadır ve buna ilişkin yüklenilen vergi indirilebilir, belirli hâllerde iade edilebilir. Eğitim hizmetleri ve tarım ürünleri de sıfır oranlı değildir — ya indirimli oranda vergilendirilir ya da kısmi istisna kapsamındadır ki bu yine farklı bir konumdur.
Ayrım önemlidir, çünkü yüklenilen verginin geri alınıp alınamayacağını belirler. Kısmi istisna kapsamındaki bir işlemi sıfır oranlı diye tanımlamak, doğrudan mevcut olmayan bir indirimin talep edilmesine yol açar.
İki Tür İstisna
| Tam istisna (indirim hakkı var) | Kısmi istisna (indirim hakkı yok) |
|---|---|
| Yüklenilen vergi indirilir, iade edilebilir | Yüklenilen vergi indirilemez, gider olur |
| Mal ihracatı | Ayrı bir işlem vergisine tabi olan banka ve sigorta muameleleri |
| Hizmet ihracı — hizmetin yurt dışındaki müşteriye yapılması ve yurt dışında faydalanılması | Kamu kurumları ve kâr amacı gütmeyen kuruluşların eğitim, kültür ve sağlık amaçlı belirli teslimleri |
| Uluslararası taşımacılık | Serbest bölgelerdeki belirli işlemler |
| Yatırım teşvik belgesi kapsamındaki teslimler | Kanuni süre elde tutulan taşınmaz ve iştirak hissesi teslimleri |
| Liman ve hava meydanlarında gemi ve uçaklara verilen hizmetler | Ticari işletmeye dâhil olmayan belirli kiralama işlemleri |
Hizmet ihracı istisnasında iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: hizmetin yurt dışındaki müşteri için yapılması ve hizmetten yurt dışında faydalanılması. Faydalanma Türkiye’de ise — örneğin Türkiye’deki müşteri kitlesine destek verilmesi — fatura yabancı bir şirkete kesilmiş ve döviz olarak tahsil edilmiş olsa dahi istisna uygulanamaz.
Tevkifat: En Çok Ceza Doğuran Mekanizma
Rehberlerin çoğunda hiç yer almaz ve yabancı sermayeli şirketlerde tarhiyatların en büyük tek kaynağıdır. Belirli hâllerde verginin bir kısmını ya da tamamını satıcı değil alıcı beyan eder.
Satıcının Türkiye’de ikametgâhı, işyeri, kanuni merkezi veya iş merkezi bulunmadığı hâllerde uygulanır; en önemlisi yurt dışından alınan hizmetlerdir. Türkiye’deki alıcı vergiyi ayrı bir beyannameyle beyan eder ve indirim hakkı varsa aynı tutarı indirir. Belirli kiralama ve reklam verme işlemleri de kapsamdadır.
Listelenen işlemlerde — yapım işleri, işgücü temini, temizlik ve bakım, danışmanlık ve mühendislik, yemek servisi, taşıma ve diğerleri — alıcı verginin belirli bir oranını keser, kalanını satıcıya öder. Yalnızca alıcının belirlenmiş alıcılar arasında yer aldığı hâllerde uygulanır.
Yurt dışından alınan hizmetin hiç beyan edilmemesi. Gruba ödenen yönetim bedeli, bir yazılım lisansı, ana şirketten gelen bir danışmanlık faturası — hiçbirinde Türk tedarikçi yoktur ve vergi için nakit çıkışı olmaz, ama her biri sorumlu sıfatıyla beyanı gerektirir. Ayrı beyannameyi hiç vermemiş şirketler, devir incelemelerinin en sık bulgusudur.
Alışlarda kısmi tevkifatın atlanması. Yükümlülük alıcıdadır. Satıcı verginin tamamını faturaya yansıtmış ve alıcı bunu ödemiş olsa dahi alıcı tevkifat yapmamış sayılır ve vergi alıcıdan istenir.
Gerekmediği hâlde tevkifat yapılması. Oranlar ve belirlenmiş alıcı grupları genel tebliğde yer alır ve düzenli olarak değişir. Geçen yılın oranını uygulamak ya da belirlenmiş alıcı olmadığı hâlde tevkifat yapmak farklı bir sorun doğurur: satıcıya eksik ödeme ve satıcının dayanamayacağı bir indirim.
Devreden Vergi ve İade
Bir dönemde indirilecek vergi hesaplanan vergiyi aşarsa, aşan kısım iade edilmez. Sonraki dönemlere devreder ve ileride hesaplanan vergiden indirilir. Yatırım aşamasındaki ya da satışları tam istisna kapsamında olan bir işletmede devreden bakiye yıllarca büyüyebilir.
İade yalnızca belirli hâllerde mümkündür: başta ihracat ve diğer tam istisna kapsamındaki işlemler, indirimli orana tabi teslimlerde yüklenilen verginin hesaplanan vergiyi aşması ve tevkifata tabi işlemler. Süreç belgesel ve yavaştır: talep öngörülen listelerle desteklenir, karşı tarafların beyanlarıyla elektronik ortamda çapraz kontrol edilir ve belirli tutarları aşan hâllerde ya teminat ya da yeminli mali müşavir tasdik raporu gerekir.
Bundan iki pratik sonuç çıkar. Birincisi, dayanak faturalarıyla tevsik edilemeyen bir bakiye reddedilecek bir bakiyedir; belgelerin bakiye kadar uzun yaşaması gerekir. İkincisi, son dönemde yapılan düzenlemeler süresiz devri sınırlandırma yönünde ilerlemiştir; uzun süredir duran bir bakiye biriktirilmek yerine gözden geçirilmelidir — süreye ilişkin güncel durum ilgili dönem için ayrıca teyit edilmelidir.
Muhasebeci değişikliğinde veya bir devralmada, devreden bakiye ilk doğrulanacak kalemlerden biridir. Bilançoda bir alacak olarak görünür ve çoğu zaman üzerinde hiç çalışılmamış en büyük rakamdır.
İndirilemeyecek Katma Değer Vergisi
- Gelir ve kurumlar vergisi bakımından indirimi kabul edilmeyen giderlere ilişkin vergi
- Binek otomobil alışlarına ilişkin vergi — belirli faaliyetler dışında
- Zayi olan mallara ilişkin vergi — belirli hâller dışında
- Geçerli bir belgeye dayanmayan ya da elektronik rejim kapsamında olduğu hâlde dışında düzenlenmiş belgedeki vergi
- Kısmi istisna kapsamındaki işlemlere ilişkin yüklenilen vergi
- İndirim süresi içinde yasal defterlere kaydedilmemiş belgelerdeki vergi
Dar Mükellef İşletmeler
Türkiye’de işyeri bulunmayan yabancı bir şirket kural olarak katma değer vergisi mükellefiyeti tesis ettirmez. Türkiye’deki bir işletmeye hizmet verdiğinde vergiyi, sorumlu sıfatıyla Türkiye’deki alıcı beyan eder.
İstisnası, Türkiye’deki vergi mükellefi olmayan gerçek kişilere sunulan elektronik hizmetlerdir. Bu hâlde yabancı hizmet sunucusu, elektronik hizmet sunucularına yönelik özel mükellefiyet kapsamında kayıt olur ve vergiyi Türkiye’de bir işyeri veya temsilci bulunmaksızın kendisi beyan edip öder. Türkiye’deki tüketicilere doğrudan satış yapan dijital işletmeler, nerede kurulu olurlarsa olsunlar bu rejim kapsamındadır.
Beyan ve Ödeme
Beyanname aylıktır; izleyen ayın 28’ine kadar verilir ve ödeme de aynı tarihte yapılır. Tevkifata tabi işlemler aynı süreyle ayrı bir beyannameyle bildirilir. İlişkili kişi işlemi, istisna veya iade talebi bulunan şirketler beyanname ekinde destekleyici listeler verir; rakamlar karşı tarafların beyanlarıyla elektronik ortamda çapraz kontrol edilir — yani bir uyumsuzluk incelemede değil, kendiliğinden ortaya çıkar.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de katma değer vergisi oranları nedir?
Türkiye’de katma değer vergisi mükellefiyeti için hasılat eşiği var mı?
İhracat sıfır oranlı mıdır?
Yurt dışından alınan hizmetlerde katma değer vergisi beyan edilmeli mi?
Kısmi tevkifat nedir?
Devreden katma değer vergisi iade alınabilir mi?
Yabancı şirketin Türkiye’de katma değer vergisi mükellefiyeti gerekir mi?
Katma değer vergisi beyannamesi ne zaman verilir?
Ozbek CPA olarak yabancı sermayeli şirketlerin Türkiye’deki katma değer vergisi işlemlerini yürütüyoruz: oran sınıflandırması, hizmet ihracı istisnası, alış ve satışlarda tam ve kısmi tevkifat, devreden bakiyenin incelenmesi ve tevsiki, tasdik raporu dâhil iade talepleri ve beyan sonrası elektronik çapraz kontroller. Bize ulaşın.
