İş göremezlik raporunda işvereni ilgilendiren üç şey vardır: çalışanın rapor süresince ücret alıp almayacağı, bildirimin ne zaman yapılacağı ve rapor uzarsa iş sözleşmesinin ne olacağı. Üçünün cevabı da farklı mevzuatta durur ve uygulamada en sık yapılan hata, ödeneği işverenin ödediğini sanmaktır.
Bu sayfa geçici iş göremezlik ödeneğinin şartlarını ve oranlarını, işverenin bildirim yükümlülüklerini ve sürelerini, raporlu günlerin bordroya ve prim gün sayısına nasıl yansıdığını ve raporun uzaması hâlinde doğan fesih hakkını ele alıyor.
Geçici iş göremezlik, hastalık veya kaza nedeniyle çalışılamayan dönemdir ve karşılığında SGK’dan rapor parası ödenir. Malullük ise çalışma gücünün kanunda öngörülen oranda sürekli kaybıdır ve sonucunda malullük aylığı bağlanır. İkisi farklı kurumlar, farklı şartlar ve farklı ödemelerdir.
Bu sayfa geçici iş göremezliği, yani günlük hayatta “istirahat raporu” denilen durumu ele alıyor. Sürekli iş göremezlik ve malullük ayrı bir değerlendirmedir.
Ödeneği Kim Öder, Hangi Şartlarla?
Raporlu günlerin karşılığı işveren tarafından değil SGK tarafından ödenir. İşverenin yükümlülüğü ödemek değil, çalışanın o günlerde çalışmadığını bildirmektir.
| Durum | Bekleme süresi | Prim şartı |
|---|---|---|
| Hastalık | İlk iki gün için ödenek yoktur; ödeme üçüncü günden başlar | İstirahatin başladığı tarihten önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi |
| İş kazası | Yoktur; ilk günden itibaren ödenir | Aranmaz |
| Meslek hastalığı | Yoktur; ilk günden itibaren ödenir | Aranmaz |
| Analık | Yoktur | Doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün |
| Tedavi şekli | Ödenek oranı |
|---|---|
| Ayakta tedavi | Günlük kazancın 2/3’ü |
| Yatarak tedavi | Günlük kazancın 1/2’si |
Günlük kazanç, istirahatin başladığı tarihten önceki belirli dönemdeki prime esas kazançların gün sayısına bölünmesiyle bulunur. Bu nedenle ödenek, çalışanın net ücretinden düşüktür ve prim tavanı üzerinde ücret alanlarda fark daha da açılır.
Hastalık hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği istirahatin üçüncü gününden itibaren ödenir. İlk iki gün için SGK bir ödeme yapmaz ve kanun işvereni de bu iki günü ödemekle yükümlü tutmaz.
Uygulamada birçok işveren bu iki günü ödemeyi tercih eder. Bu bir ikramiye değil ücret sayılır; prime esas kazanca dâhil edilir ve o günler prim gün sayısına eklenir. Sözleşmeye ya da iç yönergeye yazılmışsa yerleşmiş bir uygulama hâline gelir ve tek taraflı kaldırılması çalışma koşullarında esaslı değişiklik oluşturur.
İşverenin Bildirim Yükümlülükleri
- Raporu sistemden takip edinSağlık kuruluşlarınca onaylanan raporlar elektronik ortamda işveren ekranına düşer. Çalışanın haber vermediği raporlar da burada görünür; aylık beyanname onaylanmadan önce sorgulama yapmak, bildirilmemiş raporun doğuracağı cezayı önler.
- Çalışılmadığına dair bildirimi girinÇalışanın raporlu günlerde çalışmadığı sistem üzerinden bildirilir. Bildirim, istirahatin sona erdiği tarihi izleyen ayda, muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin verilme süresi içinde yapılır.
- Eksik günü beyannamede gösterinRaporlu günler için prim ve gün bildirilmez; eksik gün nedeni beyannamede belirtilir. Eksik güne dayanak belgeler işyerinde saklanır ve istendiğinde ibraz edilir.
- Bordroyu buna göre düzenleyinRaporlu günlerin ücreti bordroda tahakkuk ettirilmez; işveren fark ödemesi yapıyorsa bu tutar ücret olarak gösterilir ve prime tabi tutulur.
- Rapor uzarsa süreyi izleyinİstirahat, ihbar süresini altı hafta aşarsa işverenin haklı nedenle fesih hakkı doğar. Bu sürenin takibi kıdeme göre değiştiğinden çalışan bazında yapılmalıdır.
Eksik gün nedenine ilişkin belgelerin ek form ekinde Kuruma gönderilmesi uygulaması kaldırılmıştır. Eksik çalışmanın nedeni beyannamede belirtilir; doktor raporu, ücretsiz izin belgesi, kısmi süreli iş sözleşmesi gibi dayanak belgeler işyerinde saklanır ve denetimde ibraz edilir.
Bu değişiklik işvereni belge saklama yükümlülüğünden kurtarmaz; yalnızca belgelerin nereye verileceğini değiştirir. Denetimde ibraz edilemeyen eksik gün, bildirilmemiş çalışma olarak değerlendirilebilir.
Raporlu Günlerde Çalıştırmak
Geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanmanın şartı, sigortalının istirahatli olduğu günlerde çalışmamasıdır. Rapora rağmen çalıştırılan işçi bakımından ödenek doğmaz.
Daha ağırı şudur: rapora rağmen çalışma nedeniyle tedavi süresi uzar ya da sağlık durumu kötüleşirse, Kurumca yapılan sağlık giderleri işverenden tahsil edilebilir. “Çalışan kendisi istedi” savunması bu sonucu değiştirmez; raporlu günlerde çalıştırmamak işverenin yükümlülüğüdür.
Rapor Uzarsa: İşverenin Fesih Hakkı
Uzun süren raporlarda işverenin sözleşmeyi feshetme hakkı vardır, ancak bu hak süreye bağlıdır ve tazminatsız fesih anlamına gelmez.
| Kıdem | İhbar süresi | Fesih hakkının doğduğu süre |
|---|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta | 8 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta | 10 hafta |
| 1,5 – 3 yıl | 6 hafta | 12 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta | 14 hafta |
- İstirahat, işçinin kıdemine göre belirlenen ihbar süresini altı hafta aşarsa işveren haklı nedenle feshedebilir
- Bu fesihte kıdem tazminatı ödenir; hak düşmez
- İhbar tazminatı ödenmez, çünkü fesih haklı nedene dayanır
- Süre dolmadan yapılan fesih haklı nedene dayanmaz
- İş kazası ve meslek hastalığında değerlendirme farklıdır
- İş güvencesi kapsamındaki işyerlerinde geçerli sebep ayrıca değerlendirilir
- Süre kıdeme göre değiştiğinden takip çalışan bazında yapılmalıdır
- Fesih hakkının doğması, kullanılmasının zorunlu olduğu anlamına gelmez
Bordroya ve Prime Yansıması
İşveren fark ödemiyorsa
- Ücret
- Raporlu günler için tahakkuk etmez
- Prim gün sayısı
- O günler bildirilmez, eksik gün olur
- Eksik gün nedeni
- Beyannamede istirahat olarak gösterilir
- Çalışanın aldığı
- Yalnızca SGK ödeneği
İşveren fark ödüyorsa
- Ücret
- Ödenen tutar ücret sayılır
- Prim gün sayısı
- Ödeme yapılan günler prime dâhil edilir
- Vergi
- Gelir ve damga vergisi stopajına tabidir
- Yerleşme riski
- Süreklilik kazanırsa tek taraflı kaldırılamaz
Çalışana raporlu günler için tam ücret ödeyen işveren, çalışanın SGK’dan alacağı ödeneği talep edebilir. Bu düzen sözleşmede ya da iç yönergede açıkça yazılmalı; aksi hâlde çalışan hem ücreti hem ödeneği almış olur ve geri istenmesi ihtilaf doğurur.
Sık Yapılan Hatalar
- Ödeneği işverenin ödediğini sanmak. Raporlu günlerin karşılığı SGK tarafından ödenir; işverenin yükümlülüğü bildirimdir.
- İlk iki günü ödemeyi zorunluluk sanmak ya da ödeyip bordroda göstermemek. Ödeme yapılıyorsa ücret sayılır ve prime tabidir.
- Çalışılmadığına dair bildirimi geç girmek. İdari para cezası doğar ve çalışanın ödeneği gecikir.
- Raporu çalışanın bildirmesini beklemek. Raporlar işveren ekranına düşer; beyanname onaylanmadan sorgulanmalıdır.
- Raporlu çalışanı çalıştırmak. Ödenek doğmaz ve tedavi süresi uzarsa sağlık giderleri işverenden tahsil edilebilir.
- Eksik gün belgelerini Kuruma göndermeye çalışmak. Bu uygulama kaldırıldı; belgeler işyerinde saklanır.
- Süre dolmadan haklı nedenle feshetmek. Hak, ihbar süresini altı hafta aşan istirahatte doğar.
- Bu fesihte kıdem tazminatı ödememek. Haklı neden ihbar tazminatını ortadan kaldırır, kıdemi değil.
Sıkça Sorulan Sorular
Raporlu günlerin ücretini işveren mi öder?
İlk iki gün için ödeme yapılır mı?
Ödenek ne kadar?
Hastalık raporunda prim gün şartı var mı?
Çalışılmadığına dair bildirim ne zaman yapılır?
Eksik gün belgeleri Kuruma gönderilmeli mi?
Raporlu çalışan işe gelmek isterse çalıştırılabilir mi?
Rapor uzarsa iş sözleşmesi feshedilebilir mi?
Kaynaklar
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — md. 18 (geçici iş göremezlik ödeneği), md. 86 (belge ve bildirim yükümlülükleri)
- 4857 sayılı İş Kanunu — md. 17 (ihbar süreleri), md. 25/I (sağlık sebebiyle haklı nedenle fesih)
- 1475 sayılı İş Kanunu md. 14 — kıdem tazminatı
- Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği — çalışılmadığına dair bildirim ve eksik gün bildirimi
- İşveren İşlemleri Tebliği — eksik gün belgelerinin işyerinde saklanması
- Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi Genel Tebliği — beyanname verilme süreleri
Ozbek CPA olarak istirahat raporlarının bordro ve sosyal güvenlik boyutunu yürütüyoruz: raporların sistemden takibi, çalışılmadığına dair bildirimlerin süresinde girilmesi, eksik günün beyannamede doğru gösterilmesi, fark ödemesi yapılan hâllerde bordronun ve prim matrahının kurgulanması ve uzayan raporlarda fesih süresinin çalışan bazında izlenmesi. Ayrıca bordro hizmetleri, çalışma saatleri, iş sözleşmeleri ve Sosyal Sigortalar Kanunu sayfalarımıza bakabilirsiniz. Bize ulaşın.
