İkinci Sütun ve QDMTT Uygulamasını Anlamak
Küresel asgari kurumlar vergisi (OECD İkinci Sütun), yıllık konsolide geliri 750 milyon avroyu aşan çok uluslu şirketlerin (MNE’ler) faaliyet gösterdikleri her yargı alanında %15‘lik asgari efektif vergi oranını ödemelerini sağlamak için tasarlanmış temel bir reformdur.
Belirli bir ülkedeki efektif vergi yükü bu eşiğin altına düşerse, eksik kalan tutar aşağıdaki mekanizmalarla tahsil edilir:
- Gelir Dahil Etme Kuralı (IIR): Ana şirketin yargı yetkisi alanı, düşük vergilendirilen bağlı şirketleri için ek vergi tahsil eder.
- Yetersiz Vergilendirilmiş Ödemeler Kuralı (UTPR): IIR uygulanamadığında, grubun faaliyet gösterdiği diğer yargı yetkisi alanları, giderlerin reddi veya eşdeğer düzeltmeler yoluyla eksik tutarı tahsil edebilir.
Beyan ve ödeme, mali yılın kapanışını takip eden 15. ayın sonu itibarıyla yapılır (uygulamanın ilk yılında 18 aya uzatılmıştır).
Türkiye’nin Nitelikli Yurt İçi Asgari Ek Vergi (QDMTT)
OECD’nin küresel çerçevesine uyum sağlamak için Türkiye, Nitelikli Yurt İçi Asgari Ek Vergi (QDMTT)‘yi uygulamaya koymuştur.
Bu mekanizma, Türkiye’nin sınırları içinde elde edilen ve %15’in altında vergilendirilen kârlar üzerinden ek vergi tahsil etmesine olanak tanıyarak, ek vergi gelirinin IIR veya UTPR kuralları uyarınca yabancı yargı bölgeleri tarafından tahsil edilmeyip ülke içinde kalmasını sağlar.
- Kapsam: 750 milyon avro eşiğini aşan çok uluslu grupların Türk iştiraklerine uygulanır.
- Hesaplama: Yalnızca yıllık bazda (geçici dönemlerde değil).
- Beyan ve Ödeme Son Tarihi: Mali yıl sonunu takip eden 12. ayın son günü.
- Örnek: 2024 mali yılı için beyan ve ödeme 31 Aralık 2025 tarihine kadar yapılmalıdır.
Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi (Yerel Uygulama)
OECD çerçevesinden ayrı olarak, Türkiye çokuluslu olsun ya da olmasın tüm kurumlar vergisi mükellefleri için geçerli olan Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi‘ni de yürürlüğe koymuştur.
Bu önlem, şirketlerin muafiyet ve indirimlerden aşırı yararlanarak vergi ödememesini önlemeyi amaçlamaktadır.
- Vergi Matrahı: Muafiyet ve indirimlerden önceki ticari muhasebe karı (bazı istisnalar hariç).
- Oran: Hesaplanan kar üzerinden %10 uygulanır.
- Karşılaştırma Mekanizması: Vergi mükellefleri, standart kurumlar vergisi (25%) ile %10’luk asgari vergiyi karşılaştırır ve hangisi daha yüksekse onu öder.
- Muafiyet: Yeni kurulan kuruluşlar, ilk üç mali dönem boyunca muaftır.
- Beyanname: Üç ayda bir (geçici vergi için) ve yıllık olarak kurumlar vergisi beyannamesi ile birlikte hesaplanır.
Taslak Bildirimler ve Uygulama
Türkiye Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), uygulama ayrıntılarını özetleyen iki taslak bildirim yayınlamıştır:
- Küresel ve Yerel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Hakkında Taslak Genel Bildirim: 750 milyon avroluk gelir eşiğini aşan çok uluslu şirketlere İkinci Sütun ve QDMTT mekanizmalarının nasıl uygulanacağını, belirli muafiyetler (kamu kurumları, kar amacı gütmeyen kuruluşlar vb.) dahil olmak üzere açıklamaktadır.
- Kurumlar Vergisi Genel Tebliği (Seri No. 1) Taslak Değişikliği: Yurtiçi Asgari Kurumlar Vergisi ve üç dönemlik muafiyet kuralının hesaplama temelini açıklığa kavuşturur.
Bu yeni hükümler, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu‘nun Ek 1-13. maddelerine dahil edilmiştir ve uygulama tebliğleri şu anda incelenmektedir.
Önemli Noktalar
Türkiye’nin QDMTT aracılığıyla OECD’nin İkinci Sütun çerçevesine uyum sağlaması, küresel vergi şeffaflığı ve adaleti yolunda önemli bir adımdır.
Aynı zamanda, Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi, tüm Türk vergi mükelleflerinin adil bir asgari vergi düzeyine katkıda bulunmasını sağlayarak yerel vergi tabanının bütünlüğünü güçlendirmektedir.
